De protestantse, voormalig gereformeerde Havenkerk in Alblasserdam heeft de afgelopen jaren een opvallende transformatie doorgemaakt.

Ooit gebouwd en gebruikt als gereformeerde kerk, vervulde het gebouw lange tijd een klassieke religieuze functie: een plek voor samenkomst, eredienst en gemeenschapsvorming binnen de gereformeerde en later de protestantse traditie. Zoals bij veel kerkgebouwen in Nederland nam het gebruik echter af door ontkerkelijking, waardoor de toekomst van het gebouw ter discussie kwam te staan.

Sinds het uitbreken van de oorlog in Oekraïne in 2022 heeft de Havenkerk een nieuwe, heel andere rol gekregen. Het gebouw wordt sindsdien gebruikt als opvanglocatie voor Oekraïense ontheemden. Wat begon als een tijdelijke oplossing, groeide al snel uit tot een belangrijk onderdeel van de lokale opvangstructuur. De gemeente heeft geïnvesteerd in het verbeteren en uitbreiden van de voorzieningen, zodat er meer mensen kunnen verblijven en de leefomstandigheden beter aansluiten bij een verblijf van langere duur. Daarmee is de Havenkerk feitelijk veranderd van een religieuze ontmoetingsplek naar een plek van humanitaire opvang en bescherming.

De toekomst van de kerk

Die ontwikkeling hangt nauw samen met de bredere discussie over de toekomst van het gebouw. Het kerkbestuur van de protestantse kerk wil de Havenkerk verkopen, bij voorkeur aan de burgerlijke gemeente. Tegelijkertijd is de gemeente terughoudend en onderzoekt zij eerst zorgvuldig wat de beste bestemming is. Daarbij speelt de huidige opvangfunctie een grote rol: de behoefte aan opvangplekken voor Oekraïners blijft voorlopig bestaan, en de Havenkerk vervult daarin een belangrijke functie. Het ligt dan ook voor de hand dat deze rol op de middellange termijn behouden blijft.

Voor de langere termijn worden verschillende scenario’s verkend. Naast voortzetting van de opvang wordt gekeken naar mogelijkheden zoals woningbouw of een andere maatschappelijke invulling. Daarmee blijft de kernvraag eigenlijk dezelfde als vroeger, maar in een nieuwe context: welke functie dient het gebouw het beste voor de gemeenschap van Alblasserdam?

De geschiedenis van de Havenkerk laat zo een bredere ontwikkeling zien. Waar het gebouw ooit het middelpunt was van een religieuze gemeenschap, is het nu een plek geworden waar zorg voor kwetsbaren centraal staat. De invulling is veranderd, maar de onderliggende betekenis – een plek van samenkomst en ondersteuning – is in zekere zin gebleven, zij het in een heel andere vorm.

Translation into English:

“Havenkerk” in Alblasserdam: from church to shelter

The Protestant, formerly ‘gereformeerde’ Havenkerk in Alblasserdam has undergone a striking transformation in recent years.

Originally built and used as a  ‘gereformeerde’ church, the building long fulfilled a traditional religious function: a place for gathering, worship, and community formation within the ‘gereformeerde’ and later Protestant tradition. As with many church buildings in the Netherlands, however, its use declined due to secularization, which raised questions about the building’s future.

Since the outbreak of the war in Ukraine in 2022, the Havenkerk has taken on a new and very different role. The building has since been used as a shelter for displaced Ukrainians. What began as a temporary solution quickly grew into an important part of the local reception system. The municipality has invested in improving and expanding the facilities, allowing more people to stay and ensuring that living conditions are better suited for longer-term residence. In this way, the Havenkerk has effectively been transformed from a place of religious gathering into a site of humanitarian shelter and protection.

The future of the church

This development is closely tied to the broader discussion about the building’s future. The church board of the Protestant church intends to sell the Havenkerk, preferably to the municipal authorities. At the same time, the municipality is cautious and is carefully examining what the most suitable destination would be. The building’s current function as a shelter plays a major role in this: the need for accommodation for Ukrainians is expected to continue for the foreseeable future, and the Havenkerk serves an important role in this regard. It is therefore likely that this function will be maintained in the medium term.

For the longer term, several scenarios are being explored. In addition to continuing its use as a shelter, possibilities such as housing development or another social purpose are being considered. This means that the core question remains essentially the same as before, but in a new context: which function best serves the community of Alblasserdam?

The history of the Havenkerk thus reflects a broader development. Whereas the building was once the center of a religious community, it has now become a place where care for vulnerable people is central. The function has changed, but the underlying meaning—a place of gathering and support—has, in a sense, remained, albeit in a very different form.