Predikanten in de frontlinie

De gevolgen van deelname aan het (kerkelijk) verzet in Nederland tijdens WO II– door Jan Ridderbos, De Vuurbaak, Barneveld (ADChartareeks nr. 26), 2015.

De predikanten vormden tijdens de bezetting een van de vele beroepsgroepen in Nederland. Bij het aantrekken van hun gevangeniskleren legden andere academici hun beroepsuitoefening neer. Dit gold niet voor de predikanten. In gevangenis of kamp bleven zij zielzorger, en vaak ook clandestien voorganger.Boek Ridderbos

Binnen hun eigen beroepsgroep waren de gevangen genomen predikanten koplopers. Lang niet iedere predikant die zich aan een bepaald vergrijp schuldig maakte, werd gearresteerd. Het meest sprekende voorbeeld wordt gevormd door predikanten die Joden hielpen om te onderduiken en die hen van het benodigde voorzagen. De lijsten van Geert Hovingh maken duidelijk dat er veel meer predikanten waren die Joden hielpen dan dat er gevangen genomen werden.

Een bijzondere vorm van gevangenschap was gijzeling. Vergeleken met de predikanten in gevangenis of kamp hadden de gegijzelde predikanten een bevoorrecht bestaan. Maar ook zij waren gevangen, zaten opgesloten in het gijzelaarskamp. Daarom wordt er ook een overzicht van gegijzelde predikanten gegeven.

Tenslotte: Nederlandse predikanten waren niet alleen in Europa maar ook daar buiten aan het werk. In dit boek staat misschien wel het allereerste overzicht van Nederlandse predikanten die in Nederlands-Indië omkwamen.

(Tekst overgenomen van de omslag van het boek.)

Kort levensbericht met toespraken van J.W. de Boer

In de vroege Gereformeerde Kerken hebben ouderlingen soms een belangrijke rol gespeeld. Een van hen is Jitze Wiebes de Boer (1833-1907) wiens leven in dienst van de Christelijke Afgescheiden en later van de Gereformeerde Kerk stond. Over hem verscheen in het jaar van zijn overlijden (1907) een levensbericht, geschreven door zijn zoon A. de Boer te Grijpskerk.

Jitze de Boer is drie maal getrouwd geweest; twee van zijn echtgenotes stierven vroegtijdig. Jaren lang was hij diaken in de  Christelijke Gereformeerde Gemeente te Drachten. Na zijn verhuizing naar het nabijgelegen dorp Ureterp werd hij in 1872 diaken, het jaar daarop ouderling en scriba van de kerkenraad. Ook was hij daar ten tijde van de predikantsvacature ‘oefenaar’ (wij zouden zeggen ‘ouderling met preekbevoegdheid’). In het gedenkboek van die kerk (De Oerterper Grifformearden, Ureterp, 1986) worden twee bladzijden voor hem ingeruimd.

In 1882 verhuisde hij naar Drachtster Compagnie, dat toen ressorteerde onder de Christelijke Gereformeerde Gemeente van Rottevalle (welke Kerk in 1874 geïnstitueerd was). Hij was daar van 1884 tot 1906 ouderling, leider van de zondagsschool, en 25 jaar lang voorzitter van de Jongelingsvereniging van Drachtster Compagnie (onderdeel van het evangelisatiewerk aldaar); in 1904 legde hij de eerste steen van het eigen gebouwtje van die JV. In 1906 trad hij af als ouderling in verband met zijn gezondheid.

Ouderling J.W. de Boer (1833-1907)
Ouderling J.W. de Boer (1833-1907)

Lees verder Kort levensbericht met toespraken van J.W. de Boer

De Gereformeerde Kerk te Marum (Gr.) tijdens WO-II

Inleiding.

De eerste gereformeerde kerk te Marum (1852-1926)
De eerste gereformeerde kerk te Marum (1852-1926) – zie de jongen in de toren…

Op 15 augustus 1852 werd het eerste kerkgebouw van de gereformeerde kerk van Marum (Gr.) in gebruik genomen. De snelle groei van de kerkgemeenschap noodzaakte de kerkenraad echter in 1925 plannen te ontwerpen voor een grotere kerk, ook aan de Kruisweg, waarvan op 17 juni 1926 door ds. G. Meijer (1868-1931) de eerste steen gelegd werd. In zijn toespraak wees hij ‘op de weldaden aan de gemeente van Marum geschonken. Hoe er veel strijd en moeite is om zover te komen dat men de eerste steen kan leggen, maar dat we in ’s Heeren kracht mogen bouwen en vertrouwen’. De plechtigheid werd na de eerste steenlegging beëindigd met het zingen van psalm 68:2 en met dankgebed’.

Lees verder De Gereformeerde Kerk te Marum (Gr.) tijdens WO-II

Inventarislijsten: J.W. Draijer & Gereformeerde Kerk te Meppel

Archief ds. J.W. Draijer

(Dit archief is geïnventariseerd door de redactie van GereformeerdeKerken.info. Het ligt ter inzage bij de redactie en bij het Historisch Documentatie Centrum  van de Vrije Universiteit te Amsterdam).

Archief van de Gereformeerde Kerk te Meppel

(Dit archief is geïnventariseerd door de redactie van GereformeerdeKerken.info. Het ligt ter inzage bij het Drents Archief te Assen).

 

Het leven van ds. J.W. Draijer (1851-1894) in vogelvlucht

Inleiding

Jan Wicher Draijer (die leefde van 1851 tot 1894) was afkomstig uit de Christelijke Gereformeerde Kerk, oorspronkelijk ontstaan uit de Afscheiding van 1834, en ging aanvankelijk met de ‘Vereniging van 1892’ (tussen Afgescheidenen en Dolerenden)  mee. Het jaar daarop echter, op 20 juli 1893, traden hij, de kerkenraad en de kerkelijke gemeente van het Friese Suawoude (nu Suwâld) uit de verenigde ‘Gereformeerde Kerken in Nederland’, en wel ‘om te blijven wat wij waren, namelijk christelijk gereformeerd’. Toen dit alles plaatsvond stond ds. Draijer dus in het Friese dorp Suawoude, na daarvóór christelijk gereformeerd predikant in achtereenvolgens het Drentse Coevorden en het Friese Oudega (bij Drachten in de gemeente Smallingerland) te zijn geweest.

Lees verder Het leven van ds. J.W. Draijer (1851-1894) in vogelvlucht

Korte geschiedenis der Gereformeerde Kerk te Groningen (1834-1909)

door ds. J. Westerhuis (1851-1910). Geboren te Kampen op 19 november 1851, gereformeerd  predikant te Landsmeer 1874, Terneuzen 1881, Heerenveen 1888, Groningen A 1893, overleden te Groningen op 28 mei 1910.  Ds. Westerhuis was van Friese afkomst; zijn ouders en hij waren tot 1867 Nederlands Hervormd, daarna werden ze lid van de Christelijke Afgescheidene Gereformeerde Kerk, die vanaf 1869 Christelijke Gereformeerde Kerk heette. Na het gymnasium werd Johannes Westerhuis in 1869 ingeschreven als student aan de Theologische School te Kampen.

Ds. J. Westerhuis (1851-1910) gereformeerd predikant te Landsmeer 1874, Terneuzen 1881, Heerenveen 1888, Groningen (A) 1893.
Ds. J. Westerhuis (1851-1910) gereformeerd predikant te Landsmeer 1874, Terneuzen 1881, Heerenveen 1888, Groningen (A) 1893 (foto via G. Kuiper).

Over zijn leven lezen we in het Handboek 1911 van de Gereformeerde Kerken het volgende In Memoriam:

Lees verder Korte geschiedenis der Gereformeerde Kerk te Groningen (1834-1909)

Iets over de Vrijmaking in Groningen (1944) en daarna

1. De classis Groningen van de Gereformeerde Kerken schorste op 25 september 1944 een groot aantal kerkenraadsleden, waaronder ds. A. van der Ziel, in verband met het feit dat zij weigerden afkeuring uit te spreken over de schending van het eerder afgesproken ‘moratorium’ door ds. D. van Dijk en ds. P.K. Keizer. De classis deelde de schorsing door middel van het nu volgende mee:

Schorsing 1 Schorsing 2

Lees verder Iets over de Vrijmaking in Groningen (1944) en daarna

Twee gereformeerde kerken op een foto (1)

Marum, Utrecht, Amersfoort, Drijber (Dr.), Linschoten, Nieuw Lekkerland, Urk, Apeldoorn.

____________

1. Marum

De Christelijke Afgescheidene Gemeente te Marum werd op 12 april 1852 dat jaar geïnstitueerd, maar de eerste Afgescheiden kerkdienst was al op 22 februari dat jaar gehouden ‘bij D.G. Wijma aan de Kruisweg’ te Marum; de kerkgangers behoorden tot de Afgescheiden gemeenten van Grootegast, Leek en Zevenhuizen, allen woonachtig in Marum. Men vond namelijk de tijd gekomen om ook in Marum een Afgescheiden Gereformeerde Gemeente te stichten, en daarom kwam men in Marum vooralsnog in de kamer van Wijma bijeen. Toen de kamer van Wijma niet meer toereikend was om de schare te bevatten besloot men tot de bouw van een eigen kerk, twee dagen na de instituering van de gemeente. Men ging meteen aan het werk. In mei begon men met het graven van de fundering en al op 15 augustus 1852 ‘mogt men het Gebouw zoo vervoltooit zien, dat het konde ingeweidt worden’.

De gereformeerde kerk te Marum die in 1852 werd gebouwd. De pastorie dateert van 1906
De gereformeerde kerk te Marum die in 1852 werd gebouwd. De pastorie dateert van 1906

De kerkenraadsnotulen laten ons volledig in het duister over de voortgang van de bouw, maar wel weten we dat ‘hoofdonderwijzer’ ds. Tamme Foppens de Haan (…) de eerste kerkdienst leidde (hij werd ‘hoofdonderwijzer’ genoemd, omdat hij leiding gaf aan de opleiding van aanstaande Afgescheiden predikanten.

Lees verder Twee gereformeerde kerken op een foto (1)

Nog voorradige boeken

Van de volgende boeken (geschreven door de redactie van GereformeerdeKerken.info) is nog een beperkte voorraad leverbaar. Belangstelling? Neem contact op met de redactie en u ontvangt per omgaande de benodigde gegevens. (De boeken over de tien Groninger gereformeerde wijkkerken en die over de Gereformeerde Kerken te Lutjegast en Marum zijn niet meer leverbaar).

Onlangs verschenen:
VAN AFSCHEIDING TOT WEDERKEER? 170 jaar geschiedenis van de Gereformeerde Kerken in Nederland in 25 voorbeelden (1834-2004).

Website - Boeken - 'Van Afscheiding'

Het boek is zwaar geïllustreerd, telt 317 pagina’s en is verdeeld in de volgende hoofdstukken (elk hoofdstuk begint met een inleiding over het betreffende tijdperk in de geschiedenis van de GKN):
Hoofdstuk 1 – De Afscheiding – 1.1 De Afscheiding te Meppel – 1.2 de instituering van de GK te Marum.
Hoofdstuk 2 – De Doleantie – 2.1 De Doleantie te Heeg – 2.2 De Doleantie te Groningen – 2.3 Dolerende kerkbouw te Groningen – 2.4 Doleantie te Oosterbierum – 2.5 De Doleantie te Gaastmeer – 2.6 De Doleantie te Oudega-Idzega – 2.7 De Doleantie te Oosterend (Frl.).
Hoofdstuk 3 – Voortgaand kerkelijk leven (1884-1893) – 3.1 Leven en werk van ds. J.W. Draijer (1851-1894) in vogelvlucht – 3.2 Verwikkelingen rond het ontstaan van de Chr. Geref. Gem. te De Krim (1886) – 3.3 De instituering van de Gereformeerde Kerk te Lutjegast (1893).
Hoofdstuk 4 – De Vereniging van 1892 en het ontstaan van de ‘voortgezette’ Chr. Gereformeerde Kerk – 4.1 Ineensmelting van ‘A’ en ‘B’ te Groningen – 4.2 Het ontstaan van de voortgezette Chr. Gereformeerde Kerk (1892) – 4.3 Het ontstaan van de Chr. Geref. Gem. te Suawoude (Frl.) in 1893 – 4.4 De voortgezette Chr. Geref. Gemeente te Groningen geïnstitueerd (1893) – 4.5 Een kijkje op Suawoude in 1899, of: hoe Christelijk Geref. Suawoude weer Gereformeerd wordt.
Hoofdstuk 5 – Over ‘de slang’ en ‘de bomen’ – de Zaak Geelkerken – 5.1 ‘Geelkerken’ in Lutjegast? – 5.2 De verstoorde geschiedenis van de Gereformeerde Kerk te Harkema-Opeinde.
Hoofdstuk 6 – Voortgaande groei van de GKN voor de Tweede Wereldoorlog. – 6.1 De bouw van de Oosterkerk te Groningen (1929) – De instituering van de Geref. Kerk te Helpman (1933).
Hoofdstuk 7 – De Vrijmaking (1944) – 7.1 De Vrijmaking te Helpman (28 september 1944).
Hoofdstuk 8 – Van flinke groei naar forse leegloop (1945-2004) in Groningen en elders – 8.1 Schematisch overzicht in jaartallen – 8.2 De ontwikkelingen in gereformeerd Groningen – 8.3 Het kerkelijk leven in gereformeerd Groningen (-Zuid) – 8.4 Historiografisch overzicht van de Gereformeerde Kerk(en) te Groningen – Enkele opmerkingen.
Hoofdstuk 9 – Gereformeerd en hervormd ‘Samen op Weg’. – 9.1 Historisch overzicht van het SoW-proces – 9.2 Van Afscheiding tot Wederkeer?’
Bronnen en literatuur
Register van personen en plaatsen.

Lees verder Nog voorradige boeken

Friese gereformeerde evangelisatiearbeid

Verschenen in 2010 en 2013 van de hand van de redactie van GereformeerdeKerken.info al studies betreffende het evangelisatiewerk van de gereformeerde particuliere synodes in de provincies Groningen en Drenthe, hopelijk kan volgend jaar deel 3 van deze Gereformeerde Evangelisatie Reeks gepubliceerd worden. Het boek zal handelen over het evangelisatiewerk van de Gereformeerde Kerken in de provincie Fryslân. Voor de boeken over Groningen en Drenthe werden ‘slechts’ de archieven van de beide particuliere synodes bestudeerd, waarin overigens veel informatie over de classicale evangelisatiearbeid was opgenomen. De informatie werd aangevuld met aanhalingen uit plaatselijke gedenkboeken van Gereformeerde Kerken.

Deel 1 van de Gereformeerde Evangelisatie Reeks
Deel 1 van de Gereformeerde Evangelisatie Reeks

Lees verder Friese gereformeerde evangelisatiearbeid