Een gereformeerde kerk werd een protestants diaconaal centrum.

Aan de Schiedamseweg in Vlaardingen staat een markant kerkgebouw dat voor veel inwoners van de stad een vertrouwde plek is geworden: ‘De Windwijzer’.

Wat tegenwoordig een levendig diaconaal en maatschappelijk centrum is, begon ooit als een gereformeerde kerk voor de groeiende oostelijke wijken van de stad.

De oorsprong: de eerste Oosterkerk.

De geschiedenis van De Windwijzer begint eigenlijk al ruim een eeuw geleden. In 1914 werd aan de Binnensingel in Vlaardingen de eerste Oosterkerk gebouwd. Deze kerk bood plaats aan ongeveer 650 kerkgangers en werd gebouwd omdat de bestaande gereformeerde kerk in de stad te klein was geworden voor de snel groeiende gemeente.

De groei van Vlaardingen zette echter door, en ook deze kerk bleek na niet eens zo heel lange tijd op den duur onvoldoende ruimte te bieden. Daarom ontstond het plan om een nieuw en groter kerkgebouw te bouwen.

De Oosterkerk aan de Schiedamseweg.

In 1935 werd daarom de nieuwe Oosterkerk gebouwd aan de Schiedamseweg. Het gebouw werd ontworpen door architect B.W. Plooij en diende als bedehuis voor de Gereformeerde Kerk van Vlaardingen. Bij de bouw werd ook een groot pijporgel geplaatst, dat tegelijk met de kerk in gebruik genomen werd.

Gedurende tientallen jaren vervulde de Oosterkerk een belangrijke rol in het kerkelijk leven van de oostelijke wijken van Vlaardingen. Generaties gemeenteleden kwamen hier samen voor kerkdiensten, vieringen en ontmoetingen.

Net als veel protestantse kerken in Nederland kreeg ook de Oosterkerk aan het einde van de twintigste eeuw te maken met teruglopend kerkbezoek. De verschillende protestantse gemeenten in Vlaardingen, hervormden en gereformeerden, gingen steeds intensiever samenwerken en uiteindelijk gingen ze samen verder als de Protestantse Gemeente Vlaardingen. Daarbij werd ook gekeken naar het aantal kerkgebouwen dat nog nodig was.

Sluiting en herbestemming.

Als gevolg van deze ontwikkelingen werd de Oosterkerk op 19 april 2009 voor het laatst gebruikt als kerkgebouw. Daarmee kwam een einde aan een lange periode waarin het gebouw een traditionele kerkelijke functie had.

Tegelijkertijd ontstond binnen de Protestantse Gemeente Vlaardingen het besef dat het gebouw ook in de toekomst een waardevolle rol voor de stad zou kunnen blijven spelen. In plaats van verkoop of sloop groeide het idee om het gebouw een nieuwe maatschappelijke bestemming te geven.

De diaconie van de Protestantse Gemeente zag bovendien dat kerkelijke hulpverleners steeds vaker in contact kwamen met mensen die met sociale of financiële problemen te maken hadden. Er ontstond daarom het plan om één centrale plek te creëren waar hulp, ontmoeting en inspiratie samen zouden komen.

De geboorte van De Windwijzer.

In 2010 werd besloten de voormalige Oosterkerk te verbouwen tot een diaconaal-missionair centrum. Tijdens de verbouwing werd het kerkgebouw aangepast aan de nieuwe functie. Onder de galerijen werden extra ruimtes gecreëerd voor ontmoetingen en vergaderingen. Ook kwamen er nieuwe sanitaire voorzieningen en een keuken. De grote kerkzaal bleef behouden als multifunctionele ruimte voor bijeenkomsten en activiteiten.

Op 11 september 2010 werd het centrum officieel geopend onder de naam De Windwijzer.

Vanaf het begin was het doel duidelijk: een plek creëren waar kerkelijke inspiratie en maatschappelijke betrokkenheid elkaar ontmoeten. De Windwijzer wilde nadrukkelijk een laagdrempelig centrum zijn voor alle inwoners van Vlaardingen – niet alleen voor kerkgangers of gelovigen.

Het nieuwe centrum kreeg verschillende functies:

• een ontmoetingsplek voor bewoners van de stad;
• ruimte voor lezingen, cursussen en debat;
• culturele activiteiten zoals concerten, film en exposities;
• praktische hulp voor mensen met sociale of financiële problemen.

Diaconale hulp en ontmoeting.

Vanaf de start combineerde De Windwijzer als protestantse instelling religieuze inspiratie met een breed scala aan sociale activiteiten. In de loop der jaren ontstonden er tal van projecten en initiatieven.

Zo zijn er gezamenlijke maaltijden en koffie-inlopen waar mensen elkaar kunnen ontmoeten. Er is een weggeefwinkel en een boekenmarkt waar tweedehands spullen en boeken beschikbaar zijn. Daarnaast kunnen bezoekers terecht bij spreekuren voor sociaal of pastoraal advies.

Ook worden er projecten georganiseerd voor mensen die werk zoeken of te maken hebben met schulden. Andere activiteiten richten zich op ontmoeting en zingeving, zoals creatieve workshops, cursussen, lezingen en filmavonden.

In jaarverslagen van het centrum worden onder meer activiteiten genoemd als het Repair Café, buurtkamers en ontmoetingsgroepen, een minibieb, maaltijden onder de naam “Warm Onthaal”, en projecten voor ouderen en mensen met dementie.

Vrijwilligers en samenwerking.

De Windwijzer wordt gedragen door een klein professioneel team en een grote groep vrijwilligers. Inmiddels zijn ongeveer 130 vrijwilligers bij het centrum betrokken. Dankzij hun inzet kan een breed programma van activiteiten worden georganiseerd.

In de loop van de jaren groeide De Windwijzer uit tot een bekende plek in het maatschappelijke netwerk van Vlaardingen. Verschillende organisaties maken gebruik van het gebouw of werken samen met het centrum. Daardoor is De Windwijzer uitgegroeid tot een belangrijk knooppunt van sociaal werk, ontmoeting en culturele activiteiten in de stad.

Het motto van het centrum – vaak zichtbaar op de gevel en in publicaties – vat de bedoeling kernachtig samen:
“Hier mag je zijn.”

Vijftien jaar De Windwijzer.

In september 2025 vierde De Windwijzer haar vijftienjarig bestaan. Dat jubileum werd gevierd met een feestweek waarin werd teruggeblikt op de ontwikkeling van het centrum en vooruitgekeken naar de toekomst.

De feestweek begon met een jubileumlezing door Ahmed Aboutaleb, voormalig burgemeester van Rotterdam. Zijn bijdrage sloot aan bij de traditie van De Windwijzer om maatschappelijke thema’s en publieke discussie een plaats te geven.

Gedurende de jubileumweek vonden verschillende activiteiten plaats, waaronder kunst- en fotografie-exposities, muziekoptredens en ontmoetingsmomenten voor bezoekers en betrokkenen. Ook werd stilgestaan bij vijftien jaar activiteiten en bij de vele vrijwilligers die het werk van het centrum mogelijk maken; verder werd een brochure uitgegeven over het vijftienjarig bestaan.

De feestweek werd afgesloten met een feest voor vrijwilligers, met foodtrucks, muziek en een optreden van Gerard Alderliefste en Roxanne.

Een plek voor de stad.

Vijftien jaar na de opening heeft De Windwijzer zich ontwikkeld tot een breed maatschappelijk centrum waar hulpverlening, cultuur en ontmoeting samenkomen. Wat ooit begon als een kerkgebouw voor een groeiende gereformeerde kerk, heeft een nieuwe bestemming gekregen als plek waar mensen elkaar kunnen ontmoeten, hulp kunnen vinden en activiteiten kunnen beleven.

Zo blijft het gebouw aan de Schiedamseweg, dat al sinds 1935 deel uitmaakt, niet alleen van de Protestantse Gemeente, maar ook van het stadsbeeld van Vlaardingen, en is het ook in de eenentwintigste eeuw een plaats waar mensen samenkomen.

Translation into English:

From Oosterkerk to “De Windwijzer”.

A ‘gereformeerde’ church became a Protestant diaconal center.

On the Schiedamseweg in Vlaardingen stands a striking church building that has become a familiar place for many residents of the city: “De Windwijzer.”
What is now a lively diaconal and social center once began as a ‘gereformeerde’ church serving the growing eastern districts of the city.

The origin: the first Oosterkerk.

The history of De Windwijzer actually begins more than a century ago. In 1914, the first Oosterkerk was built on the Binnensingel in Vlaardingen. This church could accommodate about 650 worshippers and was constructed because the existing ‘gereformeerde’ church in the city had become too small for the rapidly growing congregation.

However, Vlaardingen continued to expand, and before long this church also proved insufficient in terms of space. As a result, plans were made to build a new and larger church building.

The Oosterkerk on Schiedamseweg.

In 1935, the new Oosterkerk was therefore built on the Schiedamseweg. The building was designed by architect B.W. Plooij and served as a place of worship for the ‘Gereformeerde’ Church of Vlaardingen. During the construction, a large pipe organ was also installed, which was brought into use at the same time as the church itself.

For decades, the Oosterkerk played an important role in the church life of Vlaardingen’s eastern neighborhoods. Generations of congregation members gathered here for church services, celebrations, and meetings.

Like many Protestant churches in the Netherlands, the Oosterkerk also faced declining church attendance toward the end of the twentieth century. The various Protestant congregations in Vlaardingen—both ‘gereformeerd’ and ‘hervormd’—began cooperating more closely and eventually continued together as the Protestantse Gemeente Vlaardingen (Protestant Congregation of Vlaardingen). As part of this process, they also reassessed how many church buildings were still needed.

Closure and repurposing.

As a result of these developments, the Oosterkerk was used for the last time as a church building on 19 April 2009. This marked the end of a long period in which the building had served a traditional ecclesiastical function.

At the same time, within the Protestantse Gemeente Vlaardingen there was a growing awareness that the building could continue to play a valuable role for the city in the future. Instead of selling or demolishing it, the idea arose to give the building a new social purpose.

The congregation’s diaconate also noticed that church aid workers were increasingly encountering people facing social or financial difficulties. This led to the plan to create one central place where help, meeting, and inspiration could come together.

The birth of De Windwijzer.

In 2010 it was decided to convert the former Oosterkerk into a diaconal-missionary center. During the renovation, the church building was adapted to its new function. Additional rooms for meetings and gatherings were created beneath the galleries. New sanitary facilities and a kitchen were also installed. The large church hall was preserved as a multifunctional space for events and activities.

On 11 September 2010, the center was officially opened under the name De Windwijzer.

From the beginning, the goal was clear: to create a place where church inspiration and social involvement meet. De Windwijzer deliberately aimed to be an accessible center for all residents of Vlaardingen—not only for churchgoers or believers.

The new center took on several functions:

• a meeting place for residents of the city;

• space for lectures, courses, and debate;

• cultural activities such as concerts, films, and exhibitions;

• practical assistance for people facing social or financial problems.

Diaconal help and meeting.

From the start, De Windwijzer—while rooted in the Protestant tradition—combined religious inspiration with a wide range of social activities. Over the years, numerous projects and initiatives have developed.

For example, there are shared meals and open coffee gatherings where people can meet each other. There is also a giveaway shop and a book market where second-hand items and books are available. In addition, visitors can attend consultation hours for social or pastoral advice.

Projects are also organized for people looking for work or dealing with debt. Other activities focus on meeting and meaning-making, such as creative workshops, courses, lectures, and film evenings.

Annual reports from the center mention activities such as the Repair Café, neighborhood living rooms and meeting groups, a mini library, meals under the name “Warm Welcome”, and projects for older adults and people with dementia.

Volunteers and cooperation.

De Windwijzer is supported by a small professional team and a large group of volunteers. Today, around ‘Gereformeerde’ are involved with the center. Thanks to their dedication, a wide range of activities can be organized.

Over the years, De Windwijzer has grown into a well-known place within Vlaardingen’s social network. Various organizations use the building or collaborate with the center. As a result, De Windwijzer has developed into an important hub for social work, meeting, and cultural activities in the city.

The center’s motto—often visible on the façade and in publications—summarizes its purpose succinctly: “You are welcome here.”

Fifteen years of De Windwijzer.

In September 2025, De Windwijzer celebrated its fifteenth anniversary. The milestone was marked with a festive week in which the development of the center was reviewed and its future considered.

The week began with an anniversary lecture by Ahmed Aboutaleb, former mayor of Rotterdam. His contribution fit well with De Windwijzer’s tradition of giving space to social themes and public debate.

Throughout the anniversary week, various activities took place, including art and photography exhibitions, musical performances, and moments of meeting for visitors and participants. Attention was also given to fifteen years of activities and to the many volunteers who make the center’s work possible. A brochure was also published about the fifteen-year anniversary.

The festive week concluded with a celebration for volunteers, featuring food trucks, music, and a performance by Gerard Alderliefste and Roxanne Hazes.

A place for the city.

Fifteen years after its opening, De Windwijzer has developed into a broad social center where social assistance, culture, and meeting come together. What once began as a church building for a growing ‘gereformeerde’ church has found a new purpose as a place where people can meet, find help, and take part in activities.

In this way, the building on the Schiedamseweg—part of the cityscape of Vlaardingen since 1935—remains not only connected to the Protestant congregation but also to the life of the city itself, continuing in the twenty-first century to be a place where people come together.