Op woensdag 15 april 2026 wordt in Utrecht het boek Verberg de verdrevenen. Predikanten die Joden hielpen 1940-1945 gepresenteerd, geschreven door Geert C. Hovingh.

De bijeenkomst wordt georganiseerd door het Archief- en Documentatiecentrum (ADC) in samenwerking met Uitgeverij Vuurbaak. De presentatie vindt plaats in de Augustinuszaal van de Theologische Universiteit Utrecht, aan de Plompetorengracht in Utrecht. De middag begint om 14.30 uur; vanaf 14.00 uur is er inloop. Toegang is gratis, belangstellenden dienen zich vooraf aan te melden (zie onder).

Onderbelichte rol van predikanten.

Het boek van Hovingh belicht een relatief onbekend aspect van de Tweede Wereldoorlog: de grootschalige hulp die Nederlandse predikanten boden aan Joden die moesten onderduiken. Voor een succesvolle onderduik waren contacten, vervoer en veilige adressen noodzakelijk—voorzieningen die vaak via kerkelijke netwerken tot stand kwamen.

Volgens het onderzoek van Hovingh was geen enkele beroepsgroep zo actief betrokken bij hulpverlening als die van predikanten. Hun positie binnen lokale gemeenschappen en hun landelijke netwerk maakten hen tot een cruciale schakel in het organiseren van onderduik.

In het boek worden ruim 600 predikanten beschreven—meer dan twintig procent van de beroepsgroep in die tijd—en hun concrete hulp aan Joden. Veel van deze namen zijn in de geschiedschrijving van de Jodenvervolging en het verzet onderbelicht gebleven. De publicatie biedt daarmee een belangrijke aanvulling en correctie op het bestaande beeld dat protestantse kerken tijdens de oorlog voornamelijk passief waren.

Programma.

De bijeenkomst wordt geopend door George Harinck, directeur van het ADC. Vervolgens geven drie sprekers hun reflectie op het boek:

• Lody van de Kamp, orthodox-joods rabbijn en publicist, bekend om zijn inzet voor interreligieuze dialoog;
• Gert van Klinken, kerkhistoricus verbonden aan de Protestantse Theologische Universiteit en specialist op het gebied van de Tweede Wereldoorlog;
• Wim Berkelaar, historicus en recensent voor het VPRO-radioprogramma OVT.

Na de lezingen volgt omstreeks 16.10 uur een afsluiting met receptie.

Uitgave en beschikbaarheid.

Het boek verschijnt als deel 48 in de AD Chartas-reeks van het ADC en telt 1042 pagina’s. Tijdens de presentatie is het werk verkrijgbaar voor €49,99. ISBN: 9789055606597

Geïnteresseerden kunnen zich tot en met 8 april aanmelden via de website van de Theologische Universiteit hier aanmelden.

Translation into English: 

Book Presentation Sheds Light on Aid to Jews.

On Wednesday, April 15, 2026, the book Hide the Expelled: Ministers Who Helped Jews 1940–1945, written by Geert C. Hovingh, will be presented in Utrecht.

The event is organized by the Archive and Documentation Center (ADC) in collaboration with publisher Vuurbaak. The presentation will take place in the Augustinus Hall of the Theological University Utrecht, located on Plompetorengracht in Utrecht. The afternoon program begins at 2:30 p.m., with doors opening at 2:00 p.m. Admission is free, but interested attendees are required to register in advance (see below).

An Underexposed Role of Ministers.

Hovingh’s book highlights a relatively unknown aspect of the Second World War: the large-scale assistance provided by Dutch ministers to Jews who were forced into hiding. Successful concealment required contacts, transportation, and safe addresses—resources that were often arranged through church networks.

According to Hovingh’s research, no other professional group was as actively involved in providing aid as ministers. Their position within local communities and their nationwide networks made them a crucial link in organizing hiding places.

The book describes more than 600 ministers—over twenty percent of the profession at the time—and their concrete assistance to Jews. Many of these names have remained underrepresented in the historiography of the persecution of Jews and the resistance. The publication therefore offers an important addition and correction to the prevailing view that Protestant churches were largely passive during the war.

Program.

The event will be opened by George Harinck, director of the ADC. This will be followed by reflections on the book from three speakers:

• Lody van de Kamp, an Orthodox Jewish rabbi and publicist, known for his commitment to interreligious dialogue;

• Gert van Klinken, a church historian affiliated with the Protestant Theological University and a specialist in the Second World War;

• Wim Berkelaar, historian and reviewer for the VPRO radio program OVT.

After the lectures, the event will conclude around 4:10 p.m. with a reception.

Publication and Availability.

The book is published as volume 48 in the ADC’s AD Chartas series and contains 1,042 pages. During the presentation, it will be available for purchase at €49.99. ISBN: 9789055606597

Interested individuals can register via the website of the Theological University until April 8, 2026 (see Dutch version of this article)