Van gereformeerde kerk tot protestants kerkgebouw.
Inleiding.
De Ichthuskerk aan de Vrijheidsstraat 1 in Elburg is een protestants kerkgebouw dat oorspronkelijk werd gebouwd als gereformeerde kerk. De kerk kwam in 1968 tot stand en werd op 1 september van dat jaar in gebruik genomen.

De bouw was het resultaat van een jarenlange voorbereiding, die noodzakelijk was geworden door de sterke groei van de gereformeerde gemeente in Elburg en de uitbreiding van de stad buiten haar historische vestingwallen.
De eerste stappen richting nieuwbouw werden gezet in januari 1965, toen grond werd aangekocht op de hoek van de Paterijstraat en de Vrijheidsstraat. In juni 1967 nam de kerkenraad het definitieve besluit om een nieuwe kerk te bouwen. De werkzaamheden vorderden vervolgens in hoog tempo, zodat het gebouw in 1968 feestelijk in gebruik kon worden genomen. In 2011 onderging de Ichthuskerk opnieuw een grootschalige renovatie.
De geschiedenis van de kerk gaat echter verder terug. In 1837 werd in Elburg de Christelijke Afgescheidene Gemeente geïnstitueerd, afkomstig uit de Afscheiding van 1834. Deze kerk heette sinds een kerkenfusie in 1869 Christelijke Gereformeerde Kerk.
Op 6 juli 1890 werd in Elburg vanuit de landelijke Doleantie van 1886 een Nederduitsche Gereformeerde kerk (doleerende) geïnstitueerd.
In 1897 gingen beide Elburgse gemeenten samen verder als De Gereformeerde Kerk te Elburg. Dit in navolging van de landelijke ‘ineensmelting’, die op 17 juni 1892 al had plaatsgevonden.
De eerste diensten van de Dolerenden.
De eerste kerkdiensten van de Dolerende Nederduitsche Gereformeerde Kerk in Elburg vonden plaats in een boerenstal aan de Ellestraat. Later werden de diensten gehouden in een bakkerszaak aan de Vischpoortstraat. In december 1890 kochten de Dolerende gereformeerden het pand aan de Vischpoortstraat 9. Dit gebouw zou tot 1968 als kerkgebouw dienstdoen voor de Gereformeerde Kerk van Elburg. Met de komst van de Ichthuskerk, in 1968, brak een nieuw hoofdstuk aan in de geschiedenis van de gereformeerden in Elburg.
Stad en kerk: een groeiende gemeente.

Elburg is een goed voorbeeld van een plaats waar de ontwikkeling van de burgerlijke gemeente grote invloed heeft gehad op die van de kerkelijke gemeente. Tot ongeveer 1958 kende de stad een betrekkelijk stabiel inwonertal. Ook het aantal gereformeerden bleef in die periode redelijk constant. Voor een groot deel van de bevolking was de visserij de belangrijkste bron van inkomsten.
Daarin kwam verandering toen in 1957 Oostelijk Flevoland werd drooggelegd. De visserij als bestaansbron verloor aan betekenis en maakte in toenemende mate plaats voor industrialisatie. Deze economische verandering had grote gevolgen voor het karakter en de ontwikkeling van Elburg.

Tot vlak voor de drooglegging woonde het grootste deel van de bevolking binnen de wallen van de historische stad. Daarna breidde Elburg zich steeds verder uit en verschenen er ook buiten de vesting nieuwe woonwijken. De woningbouw nam daar zo’n vlucht dat juist in dit nieuwe stadsgebied ruimte nodig was voor een kerkgebouw. De Ichthuskerk zou de eerste kerk in deze uitbreidingswijk worden.
Ook de Gereformeerde Kerk in de stad groeide sterk. Begin 1948 telde zij 309 leden. Twintig jaar later, begin 1968, was dat aantal gestegen tot 673. De groei zette daarna verder door: in 1969 bedroeg het aantal gereformeerden in Elburg 714. Daarmee werd zelfs een prognose overtroffen waarin dit aantal pas twee jaar later werd verwacht.
De gereformeerden vormden in die tijd ongeveer 13 procent van de Elburgse bevolking, een aandeel dat ruim boven het landelijke gemiddelde lag. Omdat zich vooral veel jonge gezinnen in Elburg vestigden, verwachtte men dat het ledental vóór 1980 tot 1.000 zou kunnen stijgen.
De aanleiding tot de nieuwbouw.

Het oude kerkgebouw aan de Vischpoortstraat, midden in de historische binnenstad, kreeg in de jaren zestig steeds meer kerkgangers te verwerken. Niet alleen de groei van de eigen gemeente speelde daarbij een rol. Sinds de drooglegging van Oostelijk Flevoland was ook het toerisme sterk toegenomen. Vooral in het zomerseizoen bezochten veel campinggasten de kerkdiensten, waardoor de beschikbare ruimte steeds vaker tekortschoot.
Al vanaf 1960 hield de bouwcommissie zich bezig met de voorbereidingen voor een nieuw kerkgebouw. In 1962 werd onderzocht of het bestaande kerkgebouw kon worden verbouwd en uitgebreid. Uit dat onderzoek bleek echter dat dit eerste plan niet uitvoerbaar was. Een nieuwe kerk buiten de vestingwallen, in het uitbreidingsplan van Elburg, werd daarom noodzakelijk en wenselijk geacht.
Voor de financiering moest uiteraard eerst worden gespaard. De gemeente stelde een vijfjarenplan op, met als doel ten minste 100.000 gulden bijeen te brengen. Dat ambitieuze streven werd uiteindelijk gehaald.
In januari 1965 werd vervolgens de grond aangekocht op de hoek van de Paterijstraat en de Vrijheidsstraat. In 1966 kwam een definitief ontwerp voor de nieuwe kerk gereed. De architect was Chr. de Heer uit Rotterdam. In juni 1967 nam de kerkenraad het definitieve besluit tot nieuwbouw, waarna in het najaar van dat jaar met de werkzaamheden werd begonnen.
De bouw: binnen tien maanden voltooid.
De bouw werd uitgevoerd door het aannemersbedrijf W. Draaisma en Zoon uit Apeldoorn. Het bedrijf slaagde erin de kerk binnen tien maanden te voltooien. Dat de laatste maanden met grote tijdsdruk gepaard gingen, laat zich gemakkelijk voorstellen.
De haast had echter een duidelijk doel. De kerk moest gereed zijn voordat de grote stroom toeristen in en rond Elburg zich tijdens het zomerseizoen zou aandienen. Die opzet slaagde uitstekend. De nieuwe Ichthuskerk kon de toestroom van kerkgangers opvangen, ook tijdens diensten waarbij de kerk, om het wat oneerbiedig uit te drukken, werkelijk stik- en stikvol zat.

Op 1 september 1968 werd het nieuwe kerkgebouw in gebruik genomen. Daarmee kreeg de snel groeiende Gereformeerde Kerk niet alleen een veel ruimere plaats voor haar erediensten, maar ook een gebouw dat geschikt was voor uiteenlopende activiteiten en ontmoetingen. Op diezelfde dag deed de nieuwe predikant, ds. W.R. Barkema (1930-2026), opvolger van ds. Bakker, intrede in de kerk van Elburg.
Het interieur en de inrichting.
De kerkzaal bood plaats aan 384 personen, die in drie rijen banken konden plaatsnemen. Achter de kerkzaal bevond zich een kleinere zaal, die door middel van een schuifwand met de hoofdzaal kon worden verbonden. Deze ruimte bood plaats aan nog eens 160 kerkgangers.
In de kleinere zaal was bovendien een podium aangebracht. Daardoor kon de ruimte ook worden gebruikt voor recepties, vergaderingen, volksdansavonden en andere bijeenkomsten.
Het gebouw beschikte verder over een ruime hal met ontmoetingsruimte, garderobe en toiletten. Daarnaast waren er een kerkenraadskamer, een catechisatielokaal en een keuken met inventaris. Ook aan de jeugd was gedacht: er kwam een jeugdhonk met bar, waar volop geknutseld kon worden. Op zondag werd deze ruimte tevens gebruikt als kindercrèche.
Bijzondere aandacht was besteed aan de inrichting van de kerkzaal en het liturgisch centrum. De wand achter dit centrum gaf de ruimte een opvallend karakter. Links bevond zich een kruis dat vanuit de muur naar voren kwam. Rechts was een gedeelte van de muur opengewerkt. Achter deze constructie waren de 25 luidsprekers, of stemmen, van het elektronische orgel verborgen.

Het orgel zelf had een bescheiden plaats gekregen in de rechterhoek van de kerkzaal. Een grote bloemenbak ervoor en een zevenarmige kandelaar erboven zorgden ervoor dat het instrument toch goed in het geheel van het liturgisch centrum paste.
De keuze voor een elektronisch orgel was in de eerste plaats ingegeven door financiële overwegingen: er was onvoldoende geld beschikbaar voor een traditioneel pijporgel. Het 25-stemmige Heyligersorgel bleek in de praktijk echter mee te vallen. De klank ontving gunstige reacties en viel bij de meeste kerkgangers in de smaak, al bleef bij velen de wens bestaan om ooit over een echt kerkorgel te beschikken.
Dankzij een grote, anonieme gift kon bovendien een luidklok worden aangeschaft. Sindsdien klonken de welluidende slagen van de klok over de nieuwe woonwijk.
Ook de lichtinval en de materiaalkeuze droegen bij aan het karakter van de kerkzaal. In de rechterzijwand werd een groot glas-in-loodraam geplaatst, terwijl in de linkerzijmuur een groot vlak met glastegels werd aangebracht. Een hangend plafond van cederlatjes en een vloer die geheel met kwartsiettegels was bedekt, maakten de inrichting compleet.
De bouwkosten en de financiering.
De bouw van de Ichthuskerk kostte in totaal ongeveer 500.000 gulden. Een aanzienlijk deel van dit bedrag werd door de leden van de Gereformeerde Kerk zelf bijeengebracht. De gemeente wist 100.000 gulden te sparen, waarmee het doel van het eerder opgestelde vijfjarenplan werd gerealiseerd.

Ook de befaamde gereformeerde Stichting Steun Kerkbouw (SSK) droeg 100.000 gulden bij. De verkoop van het oude kerkgebouw aan de Vischpoortstraat leverde vervolgens 60.000 gulden op. Het oude pand kreeg na de verkoop een nieuwe bestemming als opslagplaats.
Voor het resterende bedrag werd een obligatielening afgesloten. Dankzij deze combinatie van eigen middelen, steun van buitenaf, verkoopopbrengsten en geleend geld kon de nieuwbouw worden gerealiseerd.

Een kerk voor de hele wijk.
De Ichthuskerk was vanaf het begin meer dan alleen een plaats voor de zondagse erediensten. In de nieuwe woonwijk vervulde het gebouw ook een belangrijke sociale functie. Het diende als ontmoetingsplaats voor de wijkbewoners, ongeacht of zij tot de Gereformeerde Kerk behoorden.
Regelmatig werden er voor jongeren instuiven en andere vormen van ontspanning georganiseerd. Deze activiteiten trokken veel belangstelling. Ook niet-gereformeerde verenigingen en organisaties konden gebruikmaken van het gebouw. Daarnaast werden er onder meer recepties gehouden.
De Ichthuskerk groeide daarmee uit tot een plaats waar niet alleen het kerkelijke leven, maar ook het sociale en maatschappelijke leven van de nieuwe wijk vorm kreeg. De veelzijdige inrichting van het gebouw, met de grote kerkzaal, de kleinere zaal, de ontmoetingsruimte en het jeugdhonk, maakte deze brede functie goed mogelijk.
Een nieuw orgel in 1998.

De wens van veel gemeenteleden om in de kerk een traditioneel pijporgel te plaatsen, bleef bestaan. In 1998 werd die wens uiteindelijk vervuld.
De geschiedenis van het nieuwe instrument begon in 1953, toen Willem van Leeuwen een orgel bouwde voor het zorgcentrum De Klokkenbelt in Almelo. Mede als gevolg van het Samen-op-Wegproces werden daar vanaf 1997 geen kerkdiensten meer gehouden. Het orgel kwam daardoor beschikbaar voor verkoop en werd aangekocht door de Gereformeerde Kerk in Elburg, waar tot dan toe het elektronische Heyligersorgel in gebruik was.
De overplaatsing werd uitgevoerd door de firma B.A.G. Orgelmakers. Dat bracht verschillende technische en bouwkundige aanpassingen met zich mee. In De Klokkenbelt had het instrument namelijk in een nis gestaan, waardoor het niet over een zelfstandige orgelkas beschikte. Bovendien stond het vrij van de grond op een balkon. In de Ichthuskerk moest het orgel daarentegen op de kerkvloer worden geplaatst. Daarom werd een nieuwe orgelkas gemaakt, voorzien van een nieuw front in de stijl van Van Leeuwen.

Ook de registermechanieken werden volledig vernieuwd en de dispositie, de samenstelling van de registers, werd aangepast (voor de liefhebbers: op een open plaats op het Hoofdwerk werd de Prestant 2′ van het Nevenwerk geplaatst, waar deze als Octaaf 2′ ging functioneren. Ter vervanging kwam er op het Nevenwerk een Woudfluit 2′. Daarnaast werd de Nasard 1 1/3′ van het Nevenwerk opgeschoven tot een Nasard 3′).
Ten slotte werd het gehele instrument opnieuw geïntoneerd, zodat de klank aan de akoestiek en de omstandigheden van de Ichthuskerk kon worden aangepast.
Op 3 april 1998 werd het pijporgel officieel in gebruik genomen. Daarmee kwam een langgekoesterde wens van de gemeenteleden in vervulling en kreeg de kerk een traditioneel instrument dat beter aansloot bij hun voorkeur voor de klank van een echt kerkorgel.
Een grote renovatie in 2011.
Na de ingebruikname van het nieuwe orgel volgde in 2011 een nieuwe belangrijke fase in de geschiedenis van de Ichthuskerk. Het gebouw onderging toen een grootschalige renovatie, waarmee het voor de toekomst behouden en opgeknapt moest worden.
Eind april 2011 begonnen de werkzaamheden. Gedurende de renovatie konden de zondagse kerkdiensten niet in de Ichthuskerk plaatsvinden. De Gereformeerde Kerk maakte daarom gebruik van de hervormde Oosterkerk.

Op 17 juli 2011 werd in de Oosterkerk de twaalfde en laatste gereformeerde morgendienst gehouden. Daarnaast waren er ook twaalf gezamenlijke avonddiensten georganiseerd met de hervormde Wijk Oost. De renovatie bracht de beide kerkelijke gemeenschappen daarmee ook tijdelijk dichter bij elkaar.
De kosten van de opknapbeurt bedroegen 200.000 euro. In maart 2011 was daarvan al meer dan de helft beschikbaar. Voor het resterende bedrag van 80.000 euro werden verschillende acties georganiseerd.
Op 10 juli 2011 kwamen de gereformeerde gemeenteleden voor het eerst weer samen in de Ichthuskerk. Na de zomervakantie, op 2 september 2011, werd het gerenoveerde gebouw opnieuw officieel in gebruik genomen. Deze hernieuwde ingebruikname werd gevolgd door een open dag, waarop belangstellenden het vernieuwde kerkgebouw konden bekijken.
De Ichthuskerk in het heden.
De geschiedenis van de Ichthuskerk weerspiegelt in veel opzichten de ontwikkeling van Elburg in de tweede helft van de twintigste eeuw. De drooglegging van Oostelijk Flevoland, de veranderingen in de plaatselijke economie, de uitbreiding van de stad en de vestiging van nieuwe gezinnen zorgden voor een groeiende bevolking en een toenemende behoefte aan kerkelijke voorzieningen.
Van de eerste kerkdiensten in een boerenstal aan de Ellestraat en de latere huisvesting aan de Vischpoortstraat ontwikkelde de Gereformeerde Kerk zich tot een gemeenschap waarvoor in 1968 een geheel nieuw kerkgebouw werd gerealiseerd. De Ichthuskerk bood niet alleen ruimte aan steeds meer kerkgangers, maar vervulde ook een belangrijke sociale functie in de nieuwe woonwijk.

De komst van het pijporgel in 1998 en de grote renovatie van 2011 markeerden vervolgens nieuwe mijlpalen in de geschiedenis van het gebouw.
Ook tegenwoordig worden in de Ichthuskerk aan de Vrijheidsstraat 1 in Elburg protestantse erediensten gehouden. Daarmee blijft het gebouw een herkenbare plaats voor viering, ontmoeting en geloof, en een tastbare herinnering aan de ontwikkeling van de Gereformeerde Kerk en de stad Elburg.
Ledentallen van De Gereformeerde Kerk te Elburg.

Bronnen onder meer:
Centraal Weekblad voor De Gereformeerde Kerken in Nederland. Utrecht, 1968
Archief GereformeerdeKerken.info, Dossier over de Ichthuskerk te Elburg.
Gemeenten en predikanten van De Gereformeerde Kerken in Nederland. Leusden, 1992
H. aan ’t Goor, De Gereformeerde Kerk van Elburg 1890-1990. Elburg, 1990
Jaarboek (ten dienste) van De Gereformeerde Kerken in Nederland. Goes, div. jrg.
Translation into English:
The Ichthus Church in Elburg.
From ‘Gereformeerde’ Church to Protestant Church Building.
Introduction.
The Ichthus Church at Vrijheidsstraat 1 in Elburg is a Protestant church building that was originally constructed as a ‘gereformeerde’ church. The church was built in 1968 and officially opened for use on 1 September of that year.
Its construction was the result of years of preparation, made necessary by the strong growth of the ‘Gereformeerde’ congregation in Elburg and the expansion of the town beyond its historic defensive walls.
The first steps towards building a new church were taken in January 1965, when land was purchased at the corner of Paterijstraat and Vrijheidsstraat. In June 1967, the church council made the final decision to build a new church. Construction then progressed rapidly, allowing the building to be ceremonially opened in 1968. In 2011, the Ichthus Church underwent another major renovation.
However, the history of the church goes back much further. In 1837, the Christian Seceded Congregation (Christelijke Afgescheidene Gemeente) was formally established in Elburg, originating from the Secession of 1834. Following a church merger in 1869, this church became known as the Christian Reformed Church (Christelijke Gereformeerde Kerk).
On 6 July 1890, a ‘Nederduitsche Gereformeerde Kerk (doleerende)’ was established in Elburg as part of the nationwide Doleantie movement of 1886.
In 1897, the two congregations in Elburg continued together as the ‘Gereformeerde’ Church in Elburg. This followed the nationwide merger, which had already taken place on 17 June 1892.
The First Services of the Dissenters.
The first church services of the Doleant ‘Nederduitsche Gereformeerde’ Church in Elburg were held in a farm barn on Ellestraat. Later, services took place in a bakery on Vischpoortstraat. In December 1890, the ‘Nederduitsche Gereformeerde’ congregation purchased the property at Vischpoortstraat 9. This building would serve as the church of the ‘Gereformeerde’ Church of Elburg until 1968.
With the arrival of the Ichthus Church in 1968, a new chapter began in the history of the ‘Gereformeerde’ community in Elburg.
Town and Church: A Growing Congregation.
Elburg is a good example of a town where developments within the civil municipality had a major influence on the development of its church community. Until approximately 1958, the town had a relatively stable population. The number of ‘gereformeerde’ residents also remained fairly constant during this period. For a large proportion of the population, fishing was the principal source of income.
This began to change when Eastern Flevoland was reclaimed from the sea in 1957. Fishing gradually lost its importance as a means of livelihood and was increasingly replaced by industrialisation. This economic transformation had major consequences for the character and development of Elburg.
Until shortly before the reclamation, most of the population lived within the defensive walls of the historic town. Afterwards, Elburg continued to expand, and new residential neighbourhoods also appeared outside the old fortifications. Housing construction developed so rapidly in these areas that a church building was needed in this newly developed part of town. The Ichthus Church would become the first church in this expansion district.
The ‘Gereformeerde’ Church in the town also experienced substantial growth. At the beginning of 1948, it had 309 members. Twenty years later, at the beginning of 1968, that number had risen to 673. Growth continued thereafter: in 1969, the number of ‘gereformeerde’ residents in Elburg stood at 714. This even exceeded a forecast that had predicted this figure would not be reached until two years later.
At that time, ‘gereformeerde’ residents accounted for approximately 13 per cent of Elburg’s population, a proportion considerably higher than the national average. Since many young families were settling in Elburg, it was expected that membership could rise to 1,000 before 1980.
The Reasons for Building a New Church.
During the 1960s, the old church building on Vischpoortstraat, in the heart of the historic town centre, increasingly struggled to accommodate the growing number of churchgoers. The growth of the congregation itself was not the only factor. Since the reclamation of Eastern Flevoland, tourism had also increased considerably. Particularly during the summer season, many people staying at local campsites attended church services, meaning that the available space was increasingly insufficient.
As early as 1960, the building committee had been working on preparations for a new church building. In 1962, an investigation was carried out to determine whether the existing church could be renovated and extended. However, this investigation showed that the original plan was not feasible. A new church outside the defensive walls, within Elburg’s designated expansion area, was therefore considered both necessary and desirable.
Naturally, money first had to be saved to finance the project. The congregation established a five-year plan with the aim of raising at least 100,000 guilders. This ambitious target was eventually achieved.
In January 1965, land was subsequently purchased at the corner of Paterijstraat and Vrijheidsstraat. A final design for the new church was completed in 1966. The architect was Chr. de Heer from Rotterdam. In June 1967, the church council made its definitive decision to proceed with the construction, after which work began in the autumn of that year.
Construction: Completed in Less Than Ten Months.
Construction was carried out by the building contractor W. Draaisma and Son from Apeldoorn. The company managed to complete the church in less than ten months. It is easy to imagine the considerable time pressure under which the final months of construction took place.
However, there was a clear reason for this urgency. The church had to be ready before the large influx of tourists arrived in and around Elburg during the summer season. This objective was achieved very successfully. The new Ichthus Church was able to accommodate the influx of churchgoers, even during services when, to put it rather irreverently, the building was absolutely packed to the rafters.
On 1 September 1968, the new church building was officially opened for use. The rapidly growing ‘Gereformeerde’ Church thus gained not only a considerably larger venue for its worship services but also a building suitable for a wide variety of activities and social gatherings. On that same day, the new minister, Rev. W.R. Barkema (1930–2026), successor to Rev. Bakker, was formally inducted into the church in Elburg.
The Interior and Furnishings.
The main church hall could accommodate 384 people, seated in three rows of pews. Behind the main hall was a smaller room that could be connected to the main space by means of a sliding partition. This room provided seating for an additional 160 churchgoers.
The smaller room also had a stage. This meant that it could be used for receptions, meetings, folk-dancing evenings and other gatherings.
The building further featured a spacious entrance hall with a meeting area, cloakroom and toilets. There was also a church council room, a catechism classroom and a fully equipped kitchen. Provision had also been made for young people: a youth room with a bar was created, offering plenty of space for arts and crafts activities. On Sundays, this room was also used as a nursery for young children.
Particular attention had been paid to the design of the main church hall and the liturgical centre. The wall behind this centre gave the space a distinctive appearance. On the left was a cross that projected forwards from the wall. On the right, part of the wall had been opened up. Behind this construction were concealed the 25 loudspeakers, or voices, of the electronic organ.
The organ itself had been given a modest position in the right-hand corner of the church hall. A large flower planter in front of it and a seven-branched candlestick above it ensured that the instrument nevertheless fitted harmoniously into the overall design of the liturgical centre.
The decision to install an electronic organ was primarily motivated by financial considerations: there was insufficient money available for a traditional pipe organ. In practice, however, the 25-stop Heyligers organ proved to be better than expected. Its sound received favourable reactions and appealed to most of the congregation, although many continued to hope that one day they would be able to have a genuine church pipe organ.
Thanks to a substantial anonymous donation, it was also possible to purchase a church bell. From then on, the bell’s melodious peals could be heard throughout the new residential neighbourhood.
The natural light and the choice of materials also contributed to the character of the church hall. A large stained-glass window was installed in the right-hand side wall, while a large section of glass tiles was incorporated into the left-hand wall. A suspended ceiling made of cedar strips and a floor entirely covered with quartzite tiles completed the interior.
Construction Costs and Financing.
The construction of the Ichthus Church cost approximately 500,000 guilders in total. A substantial part of this amount was raised by the members of the ‘Gereformeerde’ Church themselves. The congregation managed to save 100,000 guilders, thereby achieving the target set out in its earlier five-year plan.
The well-known ‘gereformeerde’ Foundation for Support of Church Building (Stichting Steun Kerkbouw, or SSK) also contributed 100,000 guilders. The sale of the old church building on Vischpoortstraat subsequently generated another 60,000 guilders. After its sale, the old property was given a new purpose as a storage facility.
The remaining amount was financed through a bond loan. Thanks to this combination of the congregation’s own funds, external support, proceeds from the sale and borrowed money, the new church could be built.
A Church for the Entire Neighbourhood.
From the very beginning, the Ichthus Church was intended to be more than just a place for Sunday worship services. In the new residential neighbourhood, the building also fulfilled an important social function. It served as a meeting place for local residents, regardless of whether they belonged to the ‘Gereformeerde’ Church.
Social evenings for young people and other recreational activities were regularly organised. These events attracted considerable interest. Non-‘gereformeerde’ associations and organisations were also permitted to use the building. Receptions were among the other activities held there.
In this way, the Ichthus Church developed into a place where not only religious life but also the social and community life of the new neighbourhood took shape. The building’s versatile layout, with its large church hall, smaller room, meeting area and youth room, made this broad range of functions possible.
A New Organ in 1998.
Many members of the congregation continued to wish for a traditional pipe organ to be installed in the church. In 1998, this wish was finally fulfilled.
The history of the new instrument began in 1953, when Willem van Leeuwen built an organ for the De Klokkenbelt care centre in Almelo. Partly as a result of the Samen-op-Weg (Together on the Way) process, church services were no longer held there from 1997 onwards. As a result, the organ became available for sale and was purchased by the ‘Gereformeerde’ Church in Elburg, where the electronic Heyligers organ had been in use until then.
The relocation was carried out by the company B.A.G. Organ Builders. This involved several technical and structural modifications. At De Klokkenbelt, the instrument had stood in a niche and therefore did not have an independent organ case. Furthermore, it had been positioned above floor level on a balcony. In the Ichthus Church, by contrast, the organ had to be installed directly on the church floor. A new organ case was therefore constructed, featuring a new façade in the style of Van Leeuwen.
The stop mechanisms were also completely renewed, and the disposition — the arrangement of the organ stops — was modified (for enthusiasts: the Prestant 2′ from the Secondary Manual was placed in an available position on the Great Organ, where it functioned as an Octave 2′. It was replaced on the Secondary Manual by a Woudfluit 2′. In addition, the Nasard 1 1/3′ from the Secondary Manual was shifted up to become a Nasard 3′).
Finally, the entire instrument was revoiced so that its sound could be adapted to the acoustics and conditions of the Ichthus Church.
On 3 April 1998, the pipe organ was officially inaugurated. This fulfilled a long-standing wish of the congregation and gave the church a traditional instrument that better matched its members’ preference for the sound of a genuine church organ.
A Major Renovation in 2011.
Following the installation of the new organ, another important phase in the history of the Ichthus Church began in 2011. At that time, the building underwent a major renovation intended to restore it and preserve it for the future.
The work began at the end of April 2011. During the renovation, it was not possible to hold Sunday church services in the Ichthus Church. The ‘Gereformeerde’ Church therefore made use of the ‘Hervormde’ Oosterkerk.
On 17 July 2011, the twelfth and final ‘gereformeerde’ morning service was held in the Oosterkerk. In addition, twelve joint evening services had been organised together with the ‘Hervormde’ Eastern District. The renovation thus also brought the two church communities closer together, at least temporarily.
The cost of the refurbishment amounted to 200,000 euros. By March 2011, more than half of this amount had already been raised. Various fundraising activities were organised to collect the remaining 80,000 euros.
On 10 July 2011, members of the ‘Gereformeerde’ congregation gathered in the Ichthus Church for the first time since the renovation had begun. After the summer holidays, on 2 September 2011, the renovated building was officially reopened. This renewed opening was followed by an open day, during which interested visitors were able to view the refurbished church.
The Ichthus Church Today.
In many respects, the history of the Ichthus Church reflects the development of Elburg during the second half of the twentieth century. The reclamation of Eastern Flevoland, changes in the local economy, the expansion of the town and the arrival of new families led to population growth and an increasing need for church facilities.
From the first church services held in a farm barn on Ellestraat and the subsequent accommodation on Vischpoortstraat, the ‘Gereformeerde’ Church developed into a community for which an entirely new church building was constructed in 1968. The Ichthus Church not only provided space for an ever-growing number of churchgoers but also fulfilled an important social function in the new residential neighbourhood.
The arrival of the pipe organ in 1998 and the major renovation of 2011 subsequently marked further milestones in the history of the building.
Today, Protestant worship services are still held at the Ichthus Church at Vrijheidsstraat 1 in Elburg. The building therefore remains a recognisable place of worship, fellowship and faith, as well as a tangible reminder of the development of the ‘Gereformeerde’ Church and the town of Elburg.