“De Bazuin”: hart van de Chr. Afgescheidene kerk | Website gewijd aan de landelijke en regionale geschiedenis van de Gereformeerde Kerken in Nederland (GKN) 1834-2004.

Inleiding.

Al heel lang publiceren we op deze website berichten over gebeurtenissen in plaatselijke Christelijke (Afgescheidene) Gereformeerde Gemeenten, die verschenen in ‘De Bazuin’, een blad dat vele jaren een belangrijke verbindende schakel vormde in de (aanvankelijk Afgescheiden) gereformeerde wereld in ons land.

De ‘kop’ van het eerste nummer van ‘De Bazuin’.

Toen we daarmee begonnen bestudeerden we tegelijk ook de inhoud van dat blad. Van de resultaten daarvan stellen we onze lezers graag op de hoogte.

Een belangrijke schakel.

Gedurende ruim een eeuw behoorde De Bazuin tot de belangrijkste periodieken van de Nederlandse gereformeerde wereld. Wat begon als een bescheiden kerkblad voor de gemeenten van de Afscheiding groeide uit tot hét communicatiemiddel van de Afgescheiden Gemeenten, sinds 1869 van de Christelijke Gereformeerde Kerk en sinds 1892 van De Gereformeerde Kerken in Nederland.

Bovendien was het blad gedurende vrijwel zijn hele bestaan nauw verbonden met de in 1854 opgerichte Theologische School te Kampen; deze werd sinds 1939 Theologische Hogeschool genoemd (pas in 1986 heette de opleiding ‘Universiteit’, maar toen was De Bazuin al lang opgeheven). Daardoor speelde De Bazuin niet alleen een belangrijke rol in de onderlinge communicatie tussen de gemeenten, maar ook in de ontwikkeling van de gereformeerde identiteit en het theologische leven in Nederland.

Verbindende factor.

De eerste uitgave verscheen op 4 augustus 1853, ruim een jaar vóór de opening van de Theologische School in Kampen. Het initiatief kwam voort uit de kring van de leiders van de Afscheiding van 1834. Tot de eerste redactie behoorden de predikanten ds. Simon van Velzen (1809-1896), ds. Anthony Brummelkamp (1811-1888), ds. P.M. Dijksterhuis (1814-1882), ds. J.H. Donner (1824-1903), ds. P.J. Oggel (1829-1869), ds. Cornelis G. de Moen (1811-1879), en heel even ds. Dirk Postma (1818-1858). Zij wilden een blad uitgeven dat de verspreid levende Afgescheiden Gemeenten met elkaar zou verbinden en geestelijk zou toerusten. Volgens de oprichters moest het blad “te midden van afval en verwarring de slapenden wakker schudden”. Daarmee kreeg De Bazuin vanaf het begin een duidelijk kerkelijk en geestelijk karakter.

In de eerste jaren vervulde het blad een functie die tegenwoordig nauwelijks meer voorstelbaar is. In een tijd zonder telefoon, radio of internet vormde De Bazuin het landelijke communicatiekanaal van de jonge Afgescheiden kerkengemeenschap. Vrijwel iedere week werden beroepen van predikanten, de instituering van nieuwe gemeenten, besluiten van de synoden en berichten uit plaatselijke kerken gepubliceerd. Wanneer ergens een nieuwe gemeente werd gesticht, een school werd geopend of een predikant beroepen werd, intrede deed of afscheid nam, konden de leden elders in het land daarvan via De Bazuin kennis nemen. Juist daardoor groeide onder de verspreid wonende Afgescheidenen het besef dat zij deel uitmaakten van één kerkelijke gemeenschap.

‘Ten voordeele van den School der Kerk’.

Een beslissend moment in de geschiedenis van het blad kwam na de opening van de Theologische School te Kampen op 6 december 1854. De eigenaars, Anthony Brummelkamp en Cornelis G. de Moen, schonken het blad aan de nieuwe opleiding. Sindsdien verscheen jarenlang op de titelpagina de veelzeggende vermelding: “Ten voordeele der Theologische School te Kampen.” Daarmee werd de band tussen opleiding en weekblad officieel bezegeld. Niet alleen verdedigde De Bazuin voortaan de belangen van de school, ook de opbrengsten van het blad kwamen grotendeels ten goede aan de opleiding. Het batig saldo van de uitgave leverde jarenlang een belangrijke financiële bijdrage aan het voortbestaan van de school.

Die nauwe verbondenheid bleek ook uit de redactie. Van 1855 tot 1885 werd De Bazuin vrijwel geheel geredigeerd door de docenten van de Theologische School. Hierdoor kreeg het blad een bijzondere positie. Hoewel het geen officieel kerkelijk orgaan was, werd het in de praktijk vaak beschouwd als ‘de stem van Kampen’ en daarmee als een gezaghebbend geluid binnen de kerken. De hoogleraren gebruikten het blad om onderwijs, kerkelijke ontwikkelingen en theologische vraagstukken onder de aandacht van de gemeenten te brengen.

De inhoud.

De inhoud van De Bazuin was opmerkelijk veelzijdig. Naast meditaties en stichtelijke overdenkingen verschenen er dogmatische beschouwingen, artikelen over kerkrecht en kerkorde, opvoeding en onderwijs (waarvoor na verloop van tijd een aparte rubriek gevormd werd), maatschappelijke en politieke onderwerpen, boekbesprekingen en uitvoerige berichten uit binnen- en buitenland. Vooral het uitgebreide kerkelijke nieuws maakte het blad onmisbaar. Gemeenteleden konden lezen welke gemeenten een predikant hadden beroepen, welke scholen werden opgericht, hoe de zending zich ontwikkelde en welke besluiten de synoden hadden genomen. Voor hedendaagse kerkhistorici vormen deze wekelijkse berichten een onschatbare bron voor het reconstrueren van het dagelijkse leven van de Afgescheiden Gemeenten in de negentiende eeuw en daarna.

Minstens zo belangrijk als de nieuwsvoorziening was de rol die De Bazuin speelde in de vorming van een gezamenlijke gereformeerde identiteit. De Afgescheidenen vormden in de negentiende eeuw een betrekkelijk kleine minderheid binnen de Nederlandse samenleving. Juist daarom was een landelijk weekblad van grote betekenis. Via de kolommen van De Bazuin werden de grote vragen van die tijd besproken: de inrichting van het kerkelijk leven volgens de Dordtse Kerkorde, de opleiding van predikanten, de stichting van christelijke scholen, de ontwikkeling van de zending, de verhouding tussen kerk en overheid en de contacten met andere gereformeerde groeperingen. Op deze wijze droeg het blad wezenlijk bij aan de emancipatie van de gereformeerde zuil.

Redactionele leiding.

In de eerste decennia waren vooral de docenten van de Kamper School de gezichtsbepalende redacteuren. Onder hen bevonden zich invloedrijke figuren als ds. Anthony Brummelkamp, ds. Helenius de Cock (1824-1894) en ds. Jan van Andel (1839-1910). Rond 1880 werd de redactie gemoderniseerd. Naast een hoofdredacteur kwam er een vaste kring van medewerkers die ieder verantwoordelijk waren voor een eigen rubriek. Deze ontwikkeling weerspiegelde de groei van zowel het blad als de gereformeerde gemeenschap. Vanaf 1885 kende De Bazuin achtereenvolgens hoofdredacteuren, zoals ds. A. Brummelkamp (1811-1888), ds. W.H. Gispen (1833-1909), ds. M. Noordtzij (1840-1915) en dr. H. Bouwman (1863-1933), die ieder hun eigen stempel op het weekblad drukten.

De laatste decennia van de negentiende eeuw stonden in het teken van de verhouding tussen de kerken van de Afscheiding en Doleantie onder leiding van dr. Abraham Kuyper (1837-1920). Ook hierover vormde De Bazuin een belangrijk forum. Anders dan Kuypers kerkelijk weekblad De Heraut en zijn politiek dagblad De Standaard, die vaak bewust richting gaven aan de kerkelijke en politieke beweging, presenteerde De Bazuin zich meer als een afspiegeling van wat er onder de gemeenten leefde. Daardoor was er ruimte voor verschillende opvattingen en ontstond een levendig debat over de vraag of beide kerkelijke stromingen zich moesten verenigen.

Spiegel van de kerkelijke ontwikkelingen.

Toen deze ‘Vereniging van 1892’ tot stand kwam en De Gereformeerde Kerken in Nederland ontstonden, bleef De Bazuin bestaan. Het blad bleef vooral de stem van de voormalige Afgescheiden traditie binnen het nieuwe kerkverband. Die ontwikkeling is ook zichtbaar in de telkens gewijzigde ondertitel van het blad. Oorspronkelijk sprak het van “gereformeerde stemmen uit de Christelijke Afgescheidene Kerk in Nederland”, vervolgens van de “Christelijke Afgescheidene Gereformeerde Kerk”, daarna (sinds 1869) van de “Christelijke Gereformeerde Kerk” en vanaf 14 juni 1892 van “De Gereformeerde Kerken in Nederland“. Zo weerspiegelde de titel steeds de kerkelijke ontwikkelingen van het moment.

In de twintigste eeuw veranderde de positie van De Bazuin. De gereformeerde wereld beschikte inmiddels over een uitgebreid netwerk van dagbladen, tijdschriften, organisaties en verenigingen. Toch bleef het weekblad een belangrijk platform voor theologische beschouwingen, synodeverslagen, boekrecensies en bijdragen van hoogleraren en predikanten. Ook het nieuws uit de Theologische School, later Theologische Hogeschool, bleef een vaste plaats innemen. Vanaf 1925 verscheen het blad zelfs met de ondertitel “Weekblad ter bevordering van de belangen van de Gereformeerde Kerken in Nederland, officieel orgaan van de Theologische School te Kampen.” Vanaf 1949 werd dit gewijzigd in “Officieel orgaan van de Theologische Hogeschool te Kampen.” Daarmee bleef de historische band met de Kamper opleiding ook in de twintigste eeuw zichtbaar.

Einde van De Bazuin.

De ‘kop’ van het laatste nummer van ‘De Bazuin’ dat in de oorlog verscheen: 11 oktober 1940.

De Tweede Wereldoorlog onderbrak deze lange geschiedenis. Tussen 11 oktober 1940 en 11 januari 1946 verscheen De Bazuin niet, een gevolg van de oorlogsomstandigheden en de bezetting.

Kort na de oorlog kreeg de gereformeerde wereld opnieuw een ingrijpende schok te verwerken met de Vrijmaking van 1944. Deze kerkscheuring had verstrekkende gevolgen voor de Theologische Hogeschool in Kampen en voor de gereformeerde pers. Kerkverbanden gingen steeds vaker hun eigen bladen uitgeven, waardoor de unieke positie die De Bazuin meer dan negentig jaar had ingenomen geleidelijk verloren ging. Hoewel de naam De Bazuin in verschillende gereformeerde verbanden bleef voortleven, was het oorspronkelijke karakter van algemeen informatie- en discussieblad voorgoed veranderd.

Na meer dan een eeuw kwam aan deze lange geschiedenis een einde. De laatste aflevering verscheen op 25 december 1964, waarmee een uitgave werd afgesloten die gedurende 107 jaargangen een vrijwel onafgebroken kroniek had gevormd van het gereformeerde kerkelijke leven.

Terugblik…

Op 11 januari 1946 verscheen ‘De Bazuin’ weer, met de beschadigde ‘kop’.

Terugkijkend kan de betekenis van De Bazuin moeilijk worden overschat. Het was het belangrijkste weekblad van de kerken van de Afscheiding, het communicatiemiddel van de Theologische School te Kampen, een spiegel van het dagelijkse kerkelijke leven en een forum waarin de grote theologische en kerkelijke vraagstukken van de negentiende en twintigste eeuw werden besproken.

De reden waarom ‘De Bazuin’ in de oorlog verboden was, werd in het nummer van 11 januari 1946 duidelijk gemaakt.

Voor historici vormt de vrijwel complete reeks een onmisbare primaire bron. De duizenden pagina’s bieden een bijna doorlopende verslaglegging van kerkelijk, maatschappelijk en theologisch leven vanaf het midden van de negentiende eeuw. Daarmee was De Bazuin veel meer dan een kerkblad: het vormde gedurende ruim een eeuw het intellectuele, kerkelijke en communicatieve hart van de gereformeerde wereld rond Kampen.

Bronnen onder meer:

De Bazuin, Stemmen uit de Christelijke (Afgescheidene) Gereformeerde Kerk. Kampen, 1853-1964, geraadpleegd in de bibliotheek van de website GereformeerdeKerken.info, aangevuld met weergaven in Delpher.

Translation into English:

Voice of the Christian Seceded Church.

Introduction.

For many years we have published reports on this website about events in local Christian (Seceded) ‘gereformeerde’ Churches that originally appeared in De Bazuin (The Trumpet), a periodical that for many years served as an important link within the (initially Seceded) ‘gereformeerde’ community in the Netherlands.

As we began doing so, we also undertook a careful study of the contents of this magazine. We are pleased to share the results of that research with our readers.

An Important Link.

For more than a century, De Bazuin ranked among the most important periodicals in the Dutch ‘gereformeerde’ world. What began as a modest church newspaper for the congregations of the Secession (Afscheiding) developed into the principal means of communication for the Seceded Churches, from 1869 for the Christian ‘Gereformeerde’ Church, and from 1892 for The ‘Gereformeerde’ Churches in the Netherlands (De Gereformeerde Kerken in Nederland).

Moreover, throughout almost its entire existence the magazine maintained close ties with the Theological School at Kampen, founded in 1854. From 1939 onward this institution was known as the Theological College (Theologische Hogeschool). (Only in 1986 did it officially become a university, by which time De Bazuin had long since ceased publication.) Consequently, De Bazuin played an important role not only in communication between congregations but also in the development of ‘gereformeerde’ identity and theological life in the Netherlands.

A Unifying Force.

The first issue appeared on 4 August 1853, more than a year before the opening of the Theological School in Kampen. The initiative originated among the leaders of the Secession of 1834.

The original editorial board consisted of the ministers Rev. Simon van Velzen (1809–1896), Rev. Anthony Brummelkamp (1811–1888), Rev. P. M. Dijksterhuis (1814–1882), Rev. J. H. Donner (1824–1903), Rev. P. J. Oggel (1829–1869), Rev. Dirk Postma (1818–1858, for a very short time), and finally Rev. Cornelis G. de Moen (1811–1879).

Their aim was to publish a periodical that would unite the geographically scattered Seceded congregations while providing them with spiritual instruction and encouragement. According to the founders, the magazine was intended “to awaken those who sleep amid apostasy and confusion.” From the outset, De Bazuin therefore possessed a distinctly ecclesiastical and spiritual character.

During its early years the magazine fulfilled a role that is scarcely imaginable today. In an age without telephones, radio, or the internet, De Bazuin functioned as the national communications network of the young Seceded church community.

Nearly every week it published announcements concerning ministerial calls, the organization of new congregations, decisions of the synods, and reports from local churches. Whenever a new congregation was established, a school was opened, or a minister accepted a call, was installed, or took leave of a congregation, church members elsewhere in the country learned of these events through De Bazuin. It was precisely this constant flow of information that fostered among the widely dispersed Seceders the awareness that they belonged to one ecclesiastical community.

“For the Benefit of the Church’s Theological School”.

A decisive moment in the history of the magazine came after the opening of the Theological School at Kampen on 6 December 1854. Its owners, Anthony Brummelkamp and Cornelis G. de Moen, donated the periodical to the new institution.

For many years thereafter, the title page prominently carried the inscription:

“For the Benefit of the Theological School at Kampen.”

This officially sealed the relationship between the theological institution and the weekly magazine. From that time onward, De Bazuin not only defended the interests of the school but also devoted most of its financial proceeds to supporting it. The annual surplus from publication provided an important contribution to the school’s continued existence for many years.

This close relationship was also reflected in the editorial staff. From 1855 to 1885, De Bazuin was edited almost entirely by professors of the Theological School. As a result, the magazine acquired a unique position. Although it was not officially a church publication, in practice it was often regarded as “the voice of Kampen” and therefore as an authoritative voice within the churches.

The professors used its pages to bring theological education, ecclesiastical developments, and doctrinal issues to the attention of congregations throughout the country.

The Contents.

The contents of De Bazuin were remarkably diverse. In addition to devotional meditations and edifying reflections, it published doctrinal essays, articles on church polity and church order, education and schooling (which eventually received a separate section), social and political commentary, book reviews, and extensive reports from both the Netherlands and abroad.

The magazine’s comprehensive church news made it especially indispensable. Church members could read which congregations had called a minister, which schools had been established, how missionary work was developing, and what decisions had been taken by the synods. For present-day church historians, these weekly reports constitute an invaluable source for reconstructing the daily life of the Seceded congregations during the nineteenth century.

At least as important as its news coverage was the role De Bazuin played in shaping a common ‘gereformeerde’ identity. During the nineteenth century, the Seceders formed a relatively small minority within Dutch society. Precisely for that reason, a national weekly periodical was of great significance.

Through the columns of De Bazuin, the major issues of the day were discussed: the organization of church life according to the Church Order of Dort, the education of ministers, the establishment of Christian schools, the development of missionary work, the relationship between church and state, and contacts with other ‘gereformeerde’ groups. In this way, the magazine made an important contribution to the emancipation and development of the Dutch ‘gereformeerde’ community.

Editorial Leadership.

During the first decades, the professors of the Kampen Theological School served as the magazine’s leading editors. Among them were influential figures such as Rev. Anthony Brummelkamp, Rev. Helenius de Cock (1824–1894), and Rev. Jan van Andel (1839–1910).

Around 1880, the editorial organization was modernized. Alongside an editor-in-chief, a permanent group of contributors was appointed, each responsible for a particular section. This development reflected the growth of both the magazine and the wider ‘gereformeerde’ community.

From 1885 onward, De Bazuin successively had editors-in-chief such as Rev. A. Brummelkamp (1811–1888), Rev. W. H. Gispen (1833–1909), Rev. M. Noordtzij (1840–1915), and Dr. H. Bouwman (1863–1933), each of whom left his own distinctive mark on the weekly publication.

The closing decades of the nineteenth century were dominated by the relationship between the churches of the Secession (Afscheiding) and the Doleantie, led by Dr. Abraham Kuyper (1837–1920). De Bazuin became an important forum for discussing this issue as well.

Unlike Kuyper’s ecclesiastical weekly De Heraut and his political daily newspaper De Standaard, which often deliberately sought to direct the course of church and political affairs, De Bazuin presented itself more as a reflection of the views and concerns that existed among the congregations. Consequently, it provided room for differing opinions and fostered lively debate over whether the two church movements ought to unite.

A Mirror of Ecclesiastical Developments.

When this Union was realized in 1892, resulting in the formation of The ‘Gereformeerde’ Churches in the Netherlands (De Gereformeerde Kerken in Nederland), De Bazuin continued publication. It remained primarily the voice of the former Secession tradition within the newly established denomination.

This development is also evident in the magazine’s repeatedly revised subtitle. Originally it described itself as “‘Gereformeerde’ Voices from the Christian Seceded Church in the Netherlands,” later as “the Christian Seceded ‘Gereformeerde’ Church,” then as “the Christian ‘Gereformeerde’ Church,” and, beginning on 14 June 1892, as “The ‘Gereformeerde’ Churches in the Netherlands.” Thus, the subtitle consistently reflected the ecclesiastical developments of its own time.

During the twentieth century, De Bazuin’s position gradually changed. By then, the Dutch ‘gereformeerde’ world possessed an extensive network of daily newspapers, magazines, organizations, and associations. Nevertheless, the weekly remained an important platform for theological essays, reports of synods, book reviews, and contributions from professors and ministers.

News from the Theological School—later the Theological College—also continued to occupy a prominent place. Beginning in 1925, the magazine even carried the subtitle:

“Weekly periodical promoting the interests of the ‘Gereformeerde’ Churches in the Netherlands; official organ of the Theological School at Kampen.”

From 1949 onward, this was changed to:

“Official organ of the Theological College at Kampen.”

In this way, the historic relationship with the Kampen theological institution remained clearly visible throughout the twentieth century.

The End of De Bazuin.

The Second World War interrupted this long history. Between 11 October 1940 and 11 January 1946, De Bazuin did not appear, a consequence of wartime conditions and the German occupation.

Shortly after the war, the Dutch ‘gereformeerde’ world suffered another profound upheaval with the Liberation (Vrijmaking) of 1944, a major church schism. This division had far-reaching consequences for the Theological College at Kampen and for the ‘gereformeerde’ press. Increasingly, the various church denominations began publishing their own periodicals, gradually eroding the unique position that De Bazuin had occupied for more than ninety years.

Although the name De Bazuin continued to live on in several ‘gereformeerde’ denominations, its original character as a broadly informative and widely shared forum for discussion had changed permanently.

After more than a century, this remarkable history came to an end. The final issue appeared on 25 December 1964, bringing to a close a publication that, over 107 annual volumes, had provided an almost uninterrupted chronicle of ‘gereformeerd’ ecclesiastical life.

Looking Back…

Looking back, the significance of De Bazuin can scarcely be overstated. It was the foremost weekly periodical of the churches that emerged from the Secession of 1834, the principal means of communication for the Theological School at Kampen, a mirror of everyday church life, and a forum in which the major theological and ecclesiastical questions of the nineteenth and twentieth centuries were debated.

For historians, the nearly complete run of the magazine constitutes an indispensable primary source. Its thousands of pages provide an almost continuous record of ecclesiastical, social, and theological life from the middle of the nineteenth century onward.

In this respect, De Bazuin was far more than a church magazine. For well over a century, it served as the intellectual, ecclesiastical, and communicative heart of the ‘gereformeerde’ world centered around Kampen.

Sources:

Among the principal sources consulted:

De Bazuin, Stemmen uit de Christelijke (Afgescheidene) Gereformeerde Kerk (The Trumpet: Voices from the Christian [Seceded] ‘Gereformeerde’ Church), Kampen, 1853–1964, consulted in the library of the website GereformeerdeKerken.info, supplemented by digitized copies available through Delpher.