Het gereformeerde kerkgebouw van Voorthuizen ‘bijna’ honderd jaar…

In Voorthuizen werd rond 1925 duidelijk dat de gereformeerde kerkelijke gemeente uit haar jasje begon te groeien. Het kerkgebouw dat men toen gebruikte, stamde al uit 1890 en was in de loop der jaren minder geschikt geworden voor het aantal kerkgangers. De kerkelijke gemeenschap was gegroeid en daarmee ook de behoefte aan een ruimer en eigentijdser onderkomen.

De eerste gereformeerde kerk (1890).

Die eerste kerk uit 1890 was nauw verbonden met de woelige kerkgeschiedenis van de late 19e eeuw. In die tijd vond de Doleantie plaats, de tweede landelijke orthodoxe uittocht uit de hervormde kerk, een beweging waarbij overal in het land groepen kerkleden en predikanten zich losmaakten van de Nederlandse Hervormde Kerk en naar eigen zeggen zich als wettige voortzetting van de Hervormde Kerk verenigden in de Nederduitsche Gereformeerde Kerken (doleerende).

In Voorthuizen speelde de predikant, mr. dr. Willem van den Bergh (1850-1890), daarin een belangrijke rol. Hij was in Voorthuizen sinds 12 oktober 1884 hervormd predikant, maar in februari 1886 koos hij de kant van de Dolerenden en werd daarmee een sleutelfiguur voor de gereformeerden in het dorp.

Aanvankelijk bleven de Voorthuizer Dolerenden samenkomen in de hervormde Dorpskerk, maar toen die na een rechterlijke uitspraak verlaten moest worden, hield men vanaf mei 1890 de kerkdiensten in de School met den Bijbel.

Dat duurde echter niet lang. Want de Dolerenden hadden intussen plannen gemaakt voor de bouw van een nieuwe kerk aan de Hoofdstraat bij het Smidsplein. De bouw ging voortvarend en snel. Tussen de aanbesteding van het werk en de ingebruikneming lagen slechts vier maanden en drie weken.

En al tijdens de bouw kwamen allerlei geschenken binnen: een torenklok, een kanselbijbel, een orgel in bruikleen, een doopvont en een avondmaalsstel. Het avondmaalsstel was een geschenk van een dienstmeisje die het geld daarvoor had ingezameld bij haar collega’s.

Ds. Van den Bergh maakte de voltooiing van “zijn” kerk echter niet meer mee. Hij overleed op 30 april 1890 in het Franse Montreux, nog voordat het gebouw gereed was. De bouw van de kerk was overigens grotendeels betaald uit een legaat van de overleden predikant.

Pas later dat jaar, op 7 november 1890, kon deze eerste gereformeerde kerk van Voorthuizen officieel in gebruik worden genomen. Dat kerkgebouw, voorzien van een klokkentorentje, vormde decennialang het hart van het kerkelijk leven.

Plannen voor nieuwbouw.

Maar tegen het midden van de jaren twintig van de 20e eeuw was de situatie veranderd. De gemeente was gegroeid en het oude gebouw voldeed niet meer. Rond 1925 ontstonden daarom concrete plannen voor nieuwbouw. Dat was geen kleine stap: het betekende een forse investering en een duidelijke keuze voor de toekomst van de gereformeerde gemeenschap in Voorthuizen.

Toen de plannen eenmaal waren uitgewerkt, ging het snel. In 1927 werd daadwerkelijk begonnen met de bouw van een nieuwe kerk. Op 30 maart 1927 werd de eerste steen gelegd — een symbolisch moment dat de start van een nieuw hoofdstuk markeerde.

Het ontwerp was van architect B. W. Plooij, die een markant kerkgebouw ontwierp met een toren. De kerk verrees op een centrale plek in het dorp, bij de Hoofdstraat en de toen nog zichtbare Ganzenbeek, op de locatie die later bekend zou worden als het Bunckmanplein.

De tweede kerk in gebruik genomen (1927).

Nog geen jaar na de eerste steenlegging was het werk voltooid. Op 7 december 1927 kon de nieuwe gereformeerde kerk officieel in gebruik worden genomen. De plaatselijke predikant, ds. G.J. Goede (1893-1931), hield een preek over psalm 48 vers 10. Voor de gemeente betekende de ingebruikneming meer dan alleen een nieuw kerkgebouw: het was een zichtbaar teken van groei, stabiliteit en vertrouwen in de toekomst.

De overgang van het bescheiden kerkgebouw uit 1890 naar de grotere en modernere kerk van 1927 laat zien hoe sterk de gereformeerde gemeenschap zich in enkele decennia had ontwikkeld. Wat begon in een periode van kerkelijke strijd en afscheiding, groeide uit tot een gevestigde geloofsgemeenschap met een prominent kerkgebouw in het dorpsbeeld van Voorthuizen.

Over ruim een jaar hopen we uiteraard terug te komen op de herdenking van het heuglijke honderdjarige jubileum.

Translation into English:

From Old to New in Church Life in Voorthuizen.

The ‘gereformeerde’ church building of Voorthuizen “almost” one hundred years…

Around 1925, it became clear in Voorthuizen that the ‘Gereformeerde’ church congregation was outgrowing its premises. The church building in use at the time dated back to 1890 and had, over the years, become less suitable for the growing number of attendees. The church community had expanded, and with it came the need for a larger and more modern place of worship.

The first ‘gereformeerde’ church (1890).

That first church, built in 1890, was closely connected to the turbulent church history of the late 19th century. During that time, the Doleantie took place—the second nationwide orthodox secession from the ‘Hervormde’ Church. This movement saw groups of church members and ministers across the country break away from the ‘Hervormde’ Church and, in their view, continue as its legitimate successor under the name Nederduitsche Gereformeerde Kerken (doleerende).

In Voorthuizen, the minister Mr. Dr. Willem van den Bergh (1850–1890) played an important role in this movement. He had served as a ‘Hervormde’ minister in Voorthuizen since October 12, 1884, but in February 1886 he sided with the Dolerenden, becoming a key figure for the ‘gereformeerde’ believers in the village.

Initially, the Voorthuizen Dolerenden continued to gather in the ‘Hervormde’ village church. However, after a court ruling forced them to leave, they began holding services in the “School with the Bible” from May 1890 onward.

This arrangement did not last long. In the meantime, plans had been made to build a new church on Hoofdstraat near Smidsplein. Construction progressed swiftly: only four months and three weeks passed between the contract being awarded and the building being put into use.

Even during construction, various gifts were received: a tower clock, a pulpit Bible, an organ on loan, a baptismal font, and a communion set. The communion set was a gift from a maid who had collected money for it from her colleagues.

Van den Bergh, however, did not live to see the completion of “his” church. He died on April 30, 1890, in Montreux, France, before the building was finished. Much of the construction was funded by a bequest from the deceased minister.

Later that year, on November 7, 1890, the first  ‘gereformeerde’ church of Voorthuizen was officially inaugurated. This building, equipped with a small bell tower, would form the heart of church life for decades.

Plans for new construction.

By the mid-1920s, however, the situation had changed. The congregation had grown, and the old building no longer met its needs. Around 1925, concrete plans were made for a new church. This was no small step: it required significant investment and represented a clear commitment to the future of the ‘gereformeerde’ community in Voorthuizen.

Once the plans were finalized, progress was rapid. In 1927, construction of the new church began. The foundation stone was laid on March 30, 1927—a symbolic moment marking the start of a new chapter.

The design was by architect B. W. Plooij, who created a distinctive church building with a tower. The church was built in a central location in the village, at Hoofdstraat near the then still visible Ganzenbeek, on the site that would later become known as Bunckmanplein.

The second church inaugurated (1927).

Less than a year after the foundation stone was laid, construction was completed. On December 7, 1927, the new ‘gereformeerde’ church was officially opened. For the congregation, this meant more than just a new building—it was a visible sign of growth, stability, and confidence in the future.

The transition from the modest church building of 1890 to the larger and more modern church of 1927 illustrates how strongly the ‘gereformeerde’ congregation had developed over just a few decades. What began in a period of ecclesiastical struggle and separation grew into an established faith community with a prominent church building in the village landscape of Voorthuizen.

In just over a year, we of course hope to return to commemorate the joyful centenary anniversary.