De kerk in gebruik genomen.
( < Naar deel 1 – Back to Part 1 ) – Maar op donderdagavond 3 november 1904 kon de gerestaureerde kerk op feestelijke wijze in gebruik genomen worden.
Ds. Schweitzer preekte bij die gelegenheid over psalm 127, waarin onder meer: “Zo de Heere het huis niet bouwt, tevergeefs bouwen deszelfs bouwlieden daaraan”, en wat verder in die psalm volgt. ‘Gods zegen is onmisbaar’, was de boodschap van de predikant.
De financiële acties.
Om de laatste fl. 300 schuld weg te werken volgden dus nieuwe acties. En regelmatig werd in De Heraut en in De Bazuin een verantwoording van de binnengekomen giften gepubliceerd.
In april 1905 was het tekort nog iets minder dan fl. 200, maar in maart 1906 kon de kerkenraad “met groote blijdschap berichten, dat de gelden die voor de verbouwing van haar kerkgebouw zijn noodig geweest, thans bijeen zijn”.
Omdat ook de diaconie nog ‘een blijde verrassing ontving in den vorm van een postwissel van fl. 50 van iemand in Amsterdam’, kon de kerkenraad haar reeks giftenverantwoordingen afsluiten met de woorden: ‘De Heere heeft groote dingen bij ons gedaan, dies zijn wij verblijd’
Evangelisatiewerk.
In ieder geval in 1911 bestond in de Gereformeerde Kerk te Zunderdorp evangelisatiewerk. Die arbeid bestond uit het verspreiden van traktaten (korte geschriften over onderwerpen betreffende bijbel en christendom) en het doen van huisbezoeken. Dat werd gedaan om contact te leggen en te onderhouden met de niet-kerkelijke inwoners van Zunderdorp en omgeving, maar ook om te peilen of de traktaten gelezen werden en hoe er over geoordeeld werd.
In het landelijke Jaarboek 1915 van de Gereformeerde Kerken in Nederland wordt voor Zunderdorp ook vermeld dat er zondagsschool gehouden werd.
De overstroming van 1916.
Tijdens de overstroming van 1916 kwam de kerk van Zunderdorp onder water te staan. In de nacht van 13 op 14 januari 1916 vond namelijk een stormramp plaats, die op diverse plaatsen in ons land (ook in de wijde omgeving van Amsterdam) zorgde voor overstromingen. Eind februari kwam er bovendien nog een sneeuwstorm voorbij. Deze weersgesteldheid zorgde voor veel schade. Zo werd bijvoorbeeld ook de kerk van Buiksloot vernield.
Met twee collega’s richtte ds. Schweitzer de locale ‘Watersnood-Commissie Buiksloot’ op. Door het houden van collectes zamelde men geld in. Uiteindelijk werd besloten in Buiksloot een geheel nieuwe kerk te bouwen. De landelijke ‘Watersnoodcommissie’ zegde fl. 26.000 voor schadeherstel toe, maar als voorwaarde werd gesteld dat de kerk van Zunderdorp bij de kerk van Buiksloot moest worden gevoegd. Dat scheelde volgens de commissie veel geld. De kerkenraad van Zunderdorp piekerde er niet over.
Het gevolg was dat de kerkenraad van Buiksloot de samenwerking met de kerk van Zunderdorp opzegde en dat ds. Schweitzer in het vervolg alleen predikant van Buiskloot bleef, en de Gereformeerde Kerk van Zunderdorp dus vacant werd. Ds. Schweitzer nam daarom op 12 september 1916 afscheid van Zunderdorp, maar bleef tot 1936 verbonden aan de Gereformeerde Kerk van Amsterdam-Noord Buiksloot, zoals deze inmiddels heette.
De overstroming had zoals gezegd ook consequenties voor de houten kerk van Zunderdorp, die lange tijd in het zoute water stond. Ook werd het gebouw door golfslag flink beschadigd. De bijbel, de gordijnen en ook het harmonium werden onbruikbaar. De schade werd gelukkig hersteld.
Ds. B. Wentsel (van 1919 tot 1922).
Met de kerk van Nieuwendam was ondertussen afgesproken samen een nieuwe predikant te beroepen; de Classis Amsterdam wilde Zunderdorp namelijk alleen toestemming geven voor het beroepen van een predikant als het beroep samen met Nieuwendam werd gedaan. De toen ongeveer tachtig leden tellende kerk van Zunderdorp was te klein en financieel niet draagkrachtig genoeg om zelfstandig een predikant te beroepen.
Na een tweetal vergeefse beroepen in 1918 werd in 1919 het op hem uitgebrachte beroep door ds. B. Wentsel (1888-1969), kandidaat uit Kampen, aangenomen. Op 15 juni dat jaar deed de predikant intrede. Aanvankelijk werd ds. Wentsel tot zijn huwelijk met Willempje van Nes uit Rijsoord in de pastorie nog verzorgd door zijn moeder.
Intussen was de ‘Grote Oorlog’ (1914-1918) uitgebroken. Weliswaar bleef ons land buiten de strijd, maar de gebeurtenissen hadden natuurlijk economisch voor ons land grote gevolgen. Behalve dat een grote stroom Belgische vluchtelingen ons land binnenkwam, streden werkloosheid en armoede om de voorrang. De diaconie had de handen vol.
Gelukkig was er kort na de Eerste Wereldoorlog kennelijk geld genoeg om het snevende harmonium in 1920 te vervangen door een eenvoudig pijporgel.
De samenwerking met de kerk van Nieuwendam verliep ondertussen trouwens moeizaam. De reden daarvan was dat kerkenraad en kerkgangers van Nieuwendam ongelukkig waren met het feit dat de predikant ‘om en om’ in Nieuwendam en Zunderdorp preekte (hij was immers de gezamenlijke predikant van beide kerken). Dat resulteerde in 1922 in het vertrek van ds. Wentsel, die op 5 maart 1922 afscheid nam en naar de kerk van Ridderkerk afreisde.
Ds. S.J. Dokter (van 1931 tot 1946).
Zunderdorp kreeg toen te maken met een lange vacante periode die duurde tot 1931. Toen pas kwam er een nieuwe predikant in de persoon van kandidaat S.J. Dokter (1903-1967) uit Den Helder, die in samenwerking met de kerk van Holysloot beroepen werd en die op 14 juni 1931 intrede deed. Intussen hadden beide kerken op een aangekocht stuk land in Ransdorp een nieuwe pastorie gebouwd. De houten predikantswoning naast de kerk van Zunderdorp werd toen verkocht.
“Ds. Dokter was geen man voor een opvallende kerkelijke loopbaan. Hij had geen aanleg en ook geen ambitie om kerkelijk carrière te maken. Hij was en bleef een man op de achtergrond. Hij dacht klein van zichzelf en ging stil zijn weg, trouw in de onopvallende dienst van zijn pastoraat. Hij was geen man van uitgesproken theologische interesse en instelling, hij had geen hartstocht voor studie. Het preken viel hem zwaar, hij had er de grootste moeite mee en voelde zich daarin sterk geremd. Maar hij was een stijlvol liturg. De kerkdienst was voor hem ten volle eredienst en dat wist hij op harmonische wijze tot uitdrukking te brengen. Daarom bediende hij ook zo graag het Heilig Avondmaal. Dat deed hij zo aandachtig, eerbiedig en zorgvuldig, zo priesterlijk, dat het hem en de gemeente meer aansprak dan welke preek ook, omdat immers daarin alles gezegd en gegeven is waar het eigenlijk om gaat: het Avondmaal als evangelische feestmaaltijd”.
Ds. Dokter heeft de beide kerken vijftien jaar gediend, en werd in 1946 geestelijk verzorger van de Stichting Vogelenzang te Bennebroek. Op 3 april dat jaar nam hij van beide kerken afscheid.
Ds. P. Uidam (van 1946 tot 1949).
In hetzelfde jaar werd door de kerken van Holysloot en Zunderdorp gezamenlijk opnieuw een predikant beroepen: ds. P. Uidam (1915-1993), hulppredikant te Weesp, die op 10 november 1946 intrede deed en drie jaar lang aan beide kerken verbonden was.
“Ds. Uidam was een blijmoedig mens. Hij ging lachend en de hand opstekend door het leven en had voor iedereen, jong en oud, een goed woord. (…) Ook wist hij de jeugd aan zich te binden; er was een goede opkomst op de catechisatie”.
Op 31 oktober 1949 nam hij afscheid en vertrok hij naar de kerk van De Glind.
En verder…
– In 1949 werd een beroep uitgebracht op kandidaat J. van Dalen (1923-2000) uit Linschoten. Maar we hebben geen gegevens kunnen vinden die er op wijzen dat hij aan de kerk van Zunderdorp verbonden is geweest. Hij werd in ieder geval in 1951 predikant in het Groningse Den Andel.
– in 1957 was het in 1920 aangeschafte orgel niet meer bruikbaar en daarom werd op 7 december dat jaar een nieuw instrument in gebruik genomen.
Van Samen-op-Weg naar Protestantse Gemeente (1970-2006).
In 1954 ontstonden de eerste contacten met de Nederlandse Hervormde Gemeente in Zunderdorp. Maar veel meer dan ‘contacten’ waren het niet. Pas in de jaren ‘70 werd nagedacht en gesproken niet alleen over wederzijds contacten, maar ook over nauwere samenwerking. Met vallen en opstaan werd er aan gewerkt. Van 1977 tot 1981 was de heer A. Schraal hulppredikant, die aan het proces mede leiding gaf.
De combinatie met de kerk van Holysloot liep in 1997 af (overigens was deze combinatie per 1 september 1987 uitgebreid met de Hervormde Gemeente van Ransdorp-Holysloot). Op 12 februari 1997 ging in Zunderdorp de Samen-op-Weggemeente van start. Besloten werd de kerkdiensten in het vervolg te houden in de hervormde Dorpskerk. De houten gereformeerde kerk werd in 1998 verkocht en verbouwd tot twee woningen.
In 2001 ontstond de Federatieve Samenwerking van de Gereformeerde Kerk en de Hervormde Gemeente, die duurde tot 22 mei 2006 toen de Protestantse Gemeente Zunderdorp geïnstitueerd werd, door het samengaan van de Gereformeerde Kerk en de Hervormde Gemeente. Met ingang van die datum werd ds. J. Staat (*1958) halftime predikant van de gemeente. Voor het overige deel was hij verbonden aan de ‘Stichting Diensten met Belangstellenden’ te Amsterdam. Ds. Staat nam op 8 januari 2012 afscheid van de kerk van Zunderdorp wegens zijn vertrek naar de Gereformeerde Kerk te Andijk. Zijn opvolger was van 2012 tot 2018 ds. R.J. van Amstel (*1973) uit Barendrecht.
Naschrift:
De bekende gereformeerde evangelisatiepredikant ds. Jaap Zijlstra (1933-2015) had een sterke band met de Protestantse Gemeente van Zunderdorp, waar hij regelmatig in de de Dorpskerk preekte en zich er zo thuis voelde dat hij er lid van werd. Achter de Dorpskerk bevond zich een oud, ongebruikt domineesgraf uit de 19e eeuw, dat sinds 1871 niet meer was gebruikt. Ds. Zijlstra koos bewust deze bijzondere, historische plek als zijn laatste rustplaats. Ds. Van Amstel ging in de begrafenisdienst op 29 december 2015 voor.
Ledentallen van De Gereformeerde Kerk te Zunderdorp.
Voor wat de ledentallen betreft is de kerk van Zunderdorp altijd klein gebleven. Het hoogste aantal leden was volgens het Jaarboek1966 van De Gereformeerde Kerken in Nederland honderdveertien; het kleinste aantal leden was volgens de vermelding in het Jaarboek 1905 vijfenvijftig.
Bronnen onder meer:
De Bazuin, Stemmen uit de Christelijke (Afgescheidene) Gereformeerde Kerk. Kampen, div. Jrg.
Gemeenten en predikanten van De Gereformeerde Kerken in Nederland. Leusden, 1992
De Heraut voor de Gereformeerde Kerken in Nederland. Amsterdam, div. jrg.
Jaarboek (ten dienste) van De Gereformeerde Kerken in Nederland. Goes, div. Jrg.
N.N., Een eeuw dorpsleven. Zunderdorp 1898-1998. Zunderdorp, 1998
N.N., Langs de houten huizen van Amsterdam. De Schuurkerk in Zunderdorp. Amsterdam, 2025
Noord-Hollands Archief, Watersnood in Noord-Holland. 1916
M.A. Schul-de Graaf, Een tijd om te bouwen. Gedenkboek bij het eeuwfeest van de instituering van de Gereformeerde Kerk te Nieuwendam. Amsterdam, 1990
M. Visser, De Gereformeerde Kerk van Buiksloot. Mannenbroeders van Buiksloot. Amsterdam, 2013
G. van Zeggelaar, ‘Van Kleine Kracht’. Een terugblik bij de herdenking van Gods leidingen met Zijn kerk te Holysloot. Oostzaan, 1912
© 20216. GereformeerdeKerken.info
Translation into English:
The ‘Gereformeerde’ Church in Zunderdorp (2).
The church brought into use.
( < Back to Part 1 ) – On the evening of Thursday, November 3, 1904, the restored church was ceremoniously brought into use.
Rev. Schweitzer preached on that occasion on Psalm 127, including the words: “Unless the Lord builds the house, its builders labor in vain,” and what follows in that psalm. “God’s blessing is indispensable,” was the minister’s message.
Financial efforts.
To eliminate the remaining debt of 300 guilders, new fundraising efforts followed. Regularly, reports of the donations received were published in De Heraut and De Bazuin.
In April 1905, the deficit was still just under 200 guilders, but in March 1906 the church council could “with great joy report that the funds needed for the renovation of its church building have now been gathered.”
Since the deacons’ board (diaconate) had also received “a joyful surprise in the form of a postal order of 50 guilders from someone in Amsterdam,” the church council was able to conclude its series of donation reports with the words: “The Lord has done great things for us, and therefore we rejoice.”
Evangelism work.
By at least 1911, evangelism work existed in the ‘Gereformeerde’ Church of Zunderdorp. This work consisted of distributing tracts (short writings on topics related to the Bible and Christianity) and conducting house visits. This was done to establish and maintain contact with non-churchgoing residents of Zunderdorp and the surrounding area, but also to gauge whether the tracts were being read and how they were received.
In the national Yearbook of 1915 of the ‘Gereformeerde’ Churches in the Netherlands, it is also noted that Sunday school was held in Zunderdorp.
The flood of 1916.
During the flood of 1916, the church of Zunderdorp was submerged. On the night of January 13–14, 1916, a storm disaster occurred, causing flooding in various parts of the country (including Southeast North Holland). At the end of February, a snowstorm followed. These weather conditions caused extensive damage. For example, the church of Buiksloot was also destroyed.
Together with two colleagues, Rev. Schweitzer established the local “Flood Relief Committee Buiksloot.” Money was raised through collections. Eventually, it was decided to build an entirely new church in Buiksloot. The national “Flood Relief Committee” pledged 26,000 guilders for damage repair, but on the condition that the church of Zunderdorp be merged with the church of Buiksloot, which, according to the committee, would save considerable costs. The church council of Zunderdorp did not consider this for a moment.
As a result, the church council of Buiksloot terminated its cooperation with the church of Zunderdorp, and Rev. Schweitzer thereafter remained solely minister of Buiksloot. The ‘Gereformeerde’ Church of Zunderdorp thus became vacant. Rev. Schweitzer took leave of Zunderdorp on September 12, 1916, and remained affiliated with the ‘Gereformeerde’ Church of Amsterdam-North Buiksloot (as it was then called) until 1936.
As mentioned, the flood also had consequences for the wooden church of Zunderdorp, which stood in salt water for a long time. The building was also heavily damaged by wave action. The Bible, the curtains, and the harmonium became unusable. Fortunately, the damage was repaired.
Rev. B. Wentsel (1919–1922).
It was agreed with the church of Nieuwendam to jointly call a new minister; the Classis Amsterdam would only grant permission if the call was made together with Nieuwendam. The church of Zunderdorp, then numbering about eighty members, was too small and financially too weak to call a minister independently.
After two unsuccessful calls in 1918, the call extended in 1919 was accepted by Rev. B. Wentsel (1888–1969), a candidate from Kampen. He was installed on June 15 of that year. Until his marriage to Willempje van Nes from Rijsoord, Rev. Wentsel was cared for in the parsonage by his mother.
Meanwhile, the “Great War” (1914–1918) had broken out. Although the Netherlands remained outside the conflict, the events had major economic consequences for the country. In addition to a large influx of Belgian refugees, unemployment and poverty were widespread. The diaconate had its hands full.
Fortunately, shortly after the First World War there was apparently enough money to replace the damaged harmonium in 1920 with a simple pipe organ.
The cooperation with the church of Nieuwendam, however, proceeded with difficulty. The reason was that the church council and congregation of Nieuwendam were unhappy with the arrangement whereby the minister preached alternately in Nieuwendam and Zunderdorp (he was, after all, the joint minister of both churches). This resulted in Rev. Wentsel’s departure in 1922; he took leave on March 5, 1922, and went to the church of Ridderkerk.
Rev. S.J. Dokter (1931–1946).
Zunderdorp then experienced a long vacancy that lasted until 1931. Only then did a new minister arrive: candidate S.J. Dokter (1903–1967) from Den Helder, called in cooperation with the church of Holysloot, and installed on June 14, 1931. Meanwhile, both churches had built a new parsonage on a purchased plot of land in Ransdorp. The wooden minister’s house next to the church in Zunderdorp was then sold.
“Rev. Dokter was not a man for a prominent ecclesiastical career. He had neither the inclination nor the ambition to pursue churchly advancement. He was and remained a man in the background. He thought little of himself and quietly went his way, faithful in the unobtrusive service of his pastoral work. He was not a man of pronounced theological interest or disposition; he had no passion for study. Preaching was difficult for him; he struggled greatly with it and felt strongly inhibited. But he was a refined liturgist. For him, the church service was fully an act of worship, and he knew how to express that in a harmonious way. That is why he also so gladly administered Holy Communion. He did so attentively, reverently, and carefully, so priestly, that it appealed to him and the congregation more than any sermon, because in it everything is said and given that truly matters: Communion as an evangelical feast meal.”
Rev. Dokter served both churches for fifteen years and in 1946 became chaplain of the Vogelenzang Foundation in Bennebroek. On April 3 of that year, he took leave of both churches.
Rev. P. Uidam (1946–1949).
In the same year, the churches of Holysloot and Zunderdorp jointly called another minister: Rev. P. Uidam (1915–1993), assistant minister in Weesp, who was installed on November 10, 1946, and served both churches for three years.
“Rev. Uidam was a cheerful person. He went through life smiling and greeting people with a raised hand, and had a kind word for everyone, young and old. (…) He also knew how to connect with the youth; attendance at catechism classes was good.”
On October 31, 1949, he took leave and departed for the church of De Glind.
And further…
- In 1949, a call was extended to candidate J. van Dalen from Linschoten, but no records have been found indicating that he ever became affiliated with the church of Zunderdorp.
- In 1957, the organ acquired in 1920 was no longer usable, and therefore a new instrument was brought into use on December 7 of that year.
From “Samen-op-Weg” to Protestant Congregation (1970–2006).
In 1954, the first contacts arose with the ‘Hervormde’ congregation in Zunderdorp. However, they remained little more than “contacts.” Only in the 1970s did people begin to think and talk not only about mutual contact but also about closer cooperation. Progress was made with ups and downs. From 1977 to 1981, Mr. A. Schraal served as assistant minister and helped guide the process.
The combination with the church of Holysloot ended in 1997 (incidentally, this combination had been expanded on September 1, 1987, to include the ‘Hervormde’ congregation of Ransdorp-Holysloot). On February 12, 1997, the Samen-op-Weg congregation in Zunderdorp was established. It was decided that services would henceforth be held in the ‘Hervormde’ village church. The wooden ‘gereformeerde’ church was sold in 1998 and converted into two homes.
In 2001, a federative cooperation between the ‘Gereformeerde’ Church and the ‘Hervormde’ congregation was formed, lasting until May 22, 2006, when the Protestant Congregation of Zunderdorp was instituted through the merger of the ‘Gereformeerde’ Church and the ‘Hervormde’ congregation. From that date, Rev. J. Staat (*1958) became part-time minister of the congregation. For the remainder of his time, he was affiliated with the “Foundation for Services with Interested Parties” in Amsterdam. Rev. Staat took leave of the church of Zunderdorp on January 8, 2012, due to his departure to the ‘Gereformeerde’ Church of Andijk. His successor from 2012 to 2018 was Rev. R.J. van Amstel (*1973) from Barendrecht.
Postscript.
The well-known ‘geredformeerde’ evangelism minister Rev. Jaap Zijlstra (1933–2015) had a strong connection with the Protestant Congregation of Zunderdorp. He regularly preached in the village church and felt so at home there that he became a member. Behind the village church was an old, unused minister’s grave from the 19th century, which had not been used since 1871. Rev. Zijlstra consciously chose this special, historic place as his final resting place. Rev. Van Amstel led the funeral service on December 29, 2015.
Membership figures of the ‘Gereformeerde’ Church of Zunderdorp.
As for membership, the church of Zunderdorp always remained small. According to the Yearbook of 1966 of the ‘Gereformeerde’ Churches in the Netherlands, the highest number of members was 114; the lowest number, according to the Yearbook of 1905, was 55.