Jubileumboekje verschenen ter gelegenheid van het eeuwfeest van de Wilhelminakerk.

Ter gelegenheid van het honderdjarig bestaan van de protestantse, voormalig gereformeerde Wilhelminakerk in Bussum is een gedenkboekje uitgegeven waarin de geschiedenis van de plaatselijke Gereformeerde Kerk en van het kerkgebouw in grote lijnen wordt weergegeven.

Het had trouwens niet eens veel gescheeld of de monumentale Wilhelminakerk, ‘de gereformeerde kathedraal’, had het eeuwfeest als kerkgebouw niet eens gehaald! Want de kerkenraad besloot bijna tien jaar geleden het kerkgebouw per 1 januari 2018 te sluiten. Gelukkig werd de beslissing teruggedraaid en werd de kerk na enige tijd weer gewoon als vierplaats gebruikt.

Het jubileumboekje.

Het door Klaas Oosterom geschreven jubileumboekje is een mooie uitgave geworden! Veel vooral kleurenfoto’s verluchten de tekst, die niet alleen de geschiedenis van de Gereformeerde Kerk en de Wilhelminakerk van Bussum behandelt, maar ook ingaat op andere aspecten van de geschiedenis.

Zo wordt begonnen met heel in het kort te verhalen waar de Reformatie in de zestiende eeuw om draaide, hoe de aloude Nederduitsche Gereformeerde Kerk in het begin van de negentiende eeuw door de regering werd omgevormd tot de Nederlandse Hervormde Kerk en hoe in 1834 en in 1886 resp. de Afscheiding en de Doleantie plaatsvonden, de Doleantie in Bussum op 25 juli 1887. Daarover schreven we op deze website al uitvoerig.

De stichting van de Hervormde Gemeente van Bussum was in 1827, een kerkje kwam er een jaar later, dat in 1914 vervangen werd door een ander gebouw.

De Gereformeerde Kerk te Bussum.

Maar, uiteraard, het boekje gaat over het eeuwfeest rond de Wilhelminakerk, zodat daaraan uiteraard de meeste aandacht besteed wordt.  Kort wordt ingegaan op de Doleantie ter plaatse, de stichting van het eerste kerkgebouw aan de Iepenlaan (1891) en de komst van de eerste predikant in 1893, ds. G. van Setten (1861-1939).

En dan komt de Wilhelminakerk zélf ter sprake. Ontworpen door de bekende gereformeerde kerkenbouwer Tjeerd Kuipers, de eerstesteenlegging, de mooie vensters, het oude interieur met het oorspronkelijke en nog steeds aanwezige doopvont, de orgels en de bouw van de Zuiderkerk, omdat gereformeerd Bussum zo groeide dat de Wilhelminakerk te klein werd en de nieuwe kerk in 1956 geopend kon worden. In 1993 werd daar de laatste dienst gehouden. Het ledental daalde.

Ook komen de kerkscheuringen in Bussum kort aan de orde: het ontstaan van De Gereformeerde Kerk in Hersteld Verband (als gevolg van de kwestie-Geelkerken), die ook in Bussum een kerkje bouwde aan de Nieuwe Englaan, en de Vrijmaking, waardoor in Bussum bijna 120 gemeenteleden een eigen ‘vrijgemaakte’ kerk stichtten.

Het hoofdgedeelte van het boekje besluit het verhaal met ‘De Samen-op-Weg-periode tot nu’, uitlopend op het ontstaan van de Protestantse Gemeente in maart 2008. Omdat het ledental van de Protestantse Gemeente (nog steeds) daalde werd besloten de Wilhelminakerk per 1 januari 2018 te sluiten. De hervormde Spieghelkerk en de hervormde Verlosserkerk zouden dan overblijven.

Daartegen ontstond zoveel tegenstand (‘velen beschouwden het besluit als onjuist en ongewenst’) dat de beslissing snel ongedaan gemaakt werd en ‘de kathedraal der gereformeerden’ vanaf 1 januari 2020 weer open ging, zij het ten koste van de hervormde Verlosserkerk, die gesloten werd. Gelukkig kon ‘door de heilzame werking van de coronaperiode’ een gemeente ontstaan waarin men in goede verhoudingen samenleeft.

De Wilhelminakerk werd het jaar daarop aangewezen als ‘gemeentelijk monument’. De kerk heeft een prachtig orgel, overgenomen uit de hervormde Vredekerk, die in 1995 de deuren sloot. Age Bakker schrijft over de orgels in de Wilhelminakerk in bijlage 2 een interessant verhaal, het lezen waard.

Bijlage 3 handelt tenslotte over ‘het leven van gereformeerden van toen’: waarin onder meer ‘de verzuiling’, het gereformeerde gezinsleven en het gereformeerd kerkelijk leven in Bussum aan de orde komen.

We bevelen het boekje van harte aan!

• Klaas Oosterom, Honderd jaar Wilhelminakerk in Bussum. De kerk, de mensen en het dorp. De brochure is een uitgave van de Protestantse Gemeente Bussum, 2026, telt 60 pagina’s, gedrukt in A5-formaat, geniet in de rug en voorzien van zeer veel mooie foto’s.

Translation into English:

“The Church, the People and the Village” in Bussum.

Commemorative booklet published on the occasion of the centenary of the Wilhelmina Church.

To mark the 100th anniversary of the Protestant, formerly ‘gereformeerde’ Wilhelmina Church in Bussum, a commemorative booklet has been published outlining the history of the ‘Gereformeerde’ Church and the church building itself.

As a matter of fact, it was a close call: the monumental Wilhelmina Church—often referred to as “the ‘gereformeerde’ cathedral”—might not even have survived to celebrate its centenary as a church building. Nearly ten years ago, the church council decided to close the building as of January 1, 2018. Fortunately, that decision was later reversed, and after some time the church resumed its normal function as a place of worship.

The Jubilee Booklet.

Written by Klaas Oosterom, the anniversary booklet is an attractive publication. Numerous photographs, mostly in color, enliven the text, which discusses not only the history of the ‘Gereformeerde’ Church and the Wilhelmina Church in Bussum but also broader aspects of church history.

The booklet begins with a concise overview of the sixteenth-century Reformation, explaining its central issues. It then describes how the historic ‘Gereformeerde’ Church was reorganized by the government at the beginning of the nineteenth century into the ‘Hervormde’ Church, and how the Secession of 1834 and the Doleantie (“Grievance Movement”) of 1886 subsequently took place. In Bussum, the Doleantie occurred on July 25, 1887—a subject that has been discussed in greater detail elsewhere on this website.

The ‘Gereformeerde’ congregation in Bussum was established in 1827, and a church building followed a year later. This building was replaced by a larger church in 1914.

The ‘Gereformeerde’ Church of Bussum.

Naturally, however, the booklet focuses primarily on the centenary of the Wilhelmina Church, and this receives the most attention. It briefly discusses the local Doleantie movement, the construction of the first church building on Iepenlaan in 1891, and the arrival of the congregation’s first minister in 1893, Rev. G. van Setten (1861–1939).

The Wilhelmina Church itself is then introduced. Designed by the well-known ‘gereformeerde’ church architect Tjeerd Kuipers, the booklet covers the laying of the foundation stone, the beautiful stained-glass windows, the original interior—including the baptismal font that still remains today—the church organs, and the construction of the Zuiderkerk. The latter became necessary because the ‘Gereformeerde’ congregation in Bussum grew so rapidly that the Wilhelmina Church became too small. The new church was opened in 1956. Its final service was held in 1993, as membership numbers and financial resources had declined.

The booklet also briefly addresses church schisms that affected Bussum. These include the formation of the ‘Gereformeerde’ Church in Restored Union, which arose from the Geelkerken controversy and led to the construction of a church on Nieuwe Englaan, and the Liberation (Vrijmaking) of 1944, through which nearly 120 members established their own “Liberated” Reformed congregation.

The main narrative concludes with the “Samen op Weg” (“Together on the Way”) period, culminating in the formation of the Protestant Congregation of Bussum in March 2008.

As membership in the Protestant Congregation continued to decline, a decision was made to close the Wilhelmina Church on January 1, 2018. The ‘hervormde’ Spieghel Church and the ‘hervormde’ Verlosser Church would remain open.

Opposition to the closure was so strong—“many regarded the decision as incorrect and undesirable”—that the church council quickly reversed its decision. Beginning January 1, 2020, the “cathedral of the ‘gereformeerden'” reopened, although this came at the expense of the Verlosser Church, which was closed.

Fortunately, “through the beneficial effects of the coronavirus period,” a congregation emerged in which people now live and worship together in harmonious relationships.

The following year, the Wilhelmina Church was designated a municipal monument. The church also possesses a magnificent organ transferred from the former Vrede Church, which closed in 1995. In Appendix 2 of the commemorative booklet, Age Bakker provides an interesting and worthwhile account of the organs of the Wilhelmina Church.

Appendix 3 deals with “the life of ‘gereformeerde’ believers in earlier times,” discussing topics such as pillarization in Dutch society, ‘gereformeerde’ family life, and ‘gereformeerde’ church life in Bussum.

The booklet is warmly recommended.

• Klaas Oosterom, One Hundred Years of the Wilhelmina Church in Bussum: The Church, the People and the Village. Published by the Protestant Congregation of Bussum, 2026. The booklet comprises 60 pages, is printed in A5 format, saddle-stitched, and richly illustrated with numerous beautiful photographs.