Ds. H.P. Rutgers (van 1934 tot 1948).

( < Naar deel 1 – Back to part 1 ) – Na het vertrek van ds. Sybesma moest de inmiddels ongeveer 380 leden tellende gemeente opnieuw op zoek naar een predikant. Dat beroepingswerk verliep voorspoedig. Al snel kon de nieuwe voorganger worden verwelkomd: ds. H.P. Rutgers (1904-1973), die afkomstig was uit Naaldwijk en daar hulpdiensten verrichtte. Op 2 december 1934 deed hij zijn intrede in Vinkeveen.

Tijdens zijn predikantschap kreeg het verenigingsleven binnen de gemeente verder vorm. In september 1935 werden zowel een Meisjesvereniging als een Knapenvereniging opgericht. Mevrouw Rutgers nam daarnaast het initiatief tot de oprichting van een Naaikrans, eigenlijk een Vrouwenvereniging.

Een nieuw orgel.

Niet alleen het verenigingsleven ontwikkelde zich, ook het interieur van de kerk onderging in de loop der jaren veranderingen. Een belangrijke aanwinst was het nieuwe pijporgel dat in 1936 in gebruik werd genomen.

Het instrument was gebouwd door de Rotterdamse orgelbouwer Valckx & Verkouteren. Het oude orgel voldeed inmiddels niet meer aan de wensen van de gemeente. Er waren dan ook al jarenlang verzoeken gedaan om tot aanschaf van een nieuw instrument over te gaan.

De kosten bedroegen 1.900 gulden. In het orgelfonds, waarvoor tweemaal per jaar werd gecollecteerd, was op dat moment 1.750 gulden beschikbaar. De kerkenraad had W.C. van der Horst benoemd tot organist. Met de komst van het nieuwe orgel kreeg de muzikale begeleiding van de erediensten een nieuwe impuls.

De vijftigjarige herdenking van de Doleantie.

Wanneer er eerder aandacht werd gevraagd voor de herdenking van de Afscheiding van 1834, onder meer door een bijdrage voor het monument in de kerk van Ulrum, kon de gemeente natuurlijk niet voorbijgaan aan haar eigen ontstaansgeschiedenis.

In 1936 was het immers vijftig jaar geleden dat de Doleantie landelijk had plaatsgevonden. De Gereformeerde Kerk in Vinkeveen was rechtstreeks uit deze kerkelijke beweging voortgekomen!

De kerk van Vinkeveen organiseerde zelf ook een herdenking, die plaatsvond op 19 december 1937. Daarbij werd uitgegaan van de foutieve datum waarop de gemeente in Vinkeveen vijftig jaar eerder zou zijn geïnstitueerd, want inmiddels maakten we in het eerste deel van deze serie duidelijk dat de instituering van de Nederduitsche Gereformeerde Kerk te Vinkeveen plaatsvond op 13 augustus 1888, bijna een jaar later.

Hoe dan ook, tijdens de ochtenddienst stond ds. Rutgers stil bij 1 Samuel 7 vers 12. In de officiële herdenkingsdienst die ’s avonds werd gehouden, koos hij Richteren 6 vers 25 tot en met 27a (daar krijgt Gideon van God de opdracht om de afgoderij in het huis van zijn vader te vernietigen en te vervangen door de aanbidding van de Heer) als uitgangspunt voor zijn preek. Daarnaast gaf hij een overzicht van de eerste vijftig jaar van het gereformeerde kerkelijke leven in Vinkeveen.Ook de predikant van Baambrugge, dr. H.M. Matter (1906-1984), hield een toespraak. Dat was bijzonder passend, omdat Baambrugge immers als moederkerk aan de wieg had gestaan van de Gereformeerde Kerk inVinkeveen. Daarnaast was er destijds veel ondersteuning geweest van de predikant van Mijdrecht, ds. J.J.  Westerbeek van Eerten (1856-1926), die de kerk van Vinkeveen zelfs had geïnstitueerd. Ook vanuit die gemeente waren afgevaardigden bij de herdenking aanwezig.

Tijdens de Tweede Wereldoorlog.

De Tweede Wereldoorlog bracht ook voor de Gereformeerde Kerk in Vinkeveen de nodige veranderingen en zorgen met zich mee.

Een van de praktische gevolgen van de Duitse bezetting was dat de Duitsers de klokken verzetten. De kloktijden kwamen daardoor 41 minuten anders te staan. Voor de kerkenraad was dat aanleiding om de aanvangstijden van de kerkdiensten aan te passen.

Omdat men verwachtte dat ook enkele militairen de diensten zouden bezoeken, werden voor in de kerk extra stoelen geplaatst.

In maart 1941 werd bovendien gewerkt aan het verduisteren van de consistorie en het vergaderlokaal. De verduisteringsmaatregelen leverden echter problemen op. Daarom besloot de kerkenraad de kerkdiensten voortaan op een vroeger tijdstip te houden.

Op 23 maart 1941 werd gevolg gegeven aan het verzoek van de Generale Synode om, gezien de ‘nood der tijden’, een bijzondere bidstond te houden.

Ook de vraag of het verstandig zou zijn een molestverzekering af te sluiten tegen eventuele oorlogsschade kwam ter sprake. Of de kerkenraad uiteindelijk daadwerkelijk tot het afsluiten van zo’n verzekering overging, is niet bekend. Het afsluiten van een molestverzekering was in gereformeerde kring in die tijd niet vanzelfsprekend.

De houding van de hervormde predikant ds. D.J. van de Graaf tegenover de Duitse bezetter leidde eveneens tot spanningen. Ds. Rutgers sprak zijn hervormde collega aan op diens pro-Duitse houding. Van de Graaf kreeg binnen bepaalde kringen zelfs de bijnaam ‘de Duitse herder’.

De Gereformeerde Kerken in Nederland hadden zich overigens al in 1936 duidelijk uitgesproken over het nationaalsocialisme. De Generale Synode had toen namelijk vastgesteld dat het lidmaatschap van de Gereformeerde Kerken niet verenigbaar was met het lidmaatschap van de NSB, die met de Duitse bezetter samenwerkte.

De synode adviseerde de kerkenraden om gemeenteleden die zich niets van deze uitspraak aantrokken en toch lid van de NSB bleven, onder de kerkelijke tucht te stellen. In het uiterste geval kon dit zelfs leiden tot verwijdering uit de kerkelijke gemeenschap.

‘Zijn wij voorgoed van hun geweld bevrijd?’

In mei 1945 kwam na vijf lange jaren een einde aan de Duitse bezetting van Nederland. De bevrijding bracht grote vreugde, maar ging tegelijkertijd gepaard met verdriet over de slachtoffers en de verschrikkingen die de oorlog had veroorzaakt. Ook in Vinkeveen had de bezetting diepe sporen achtergelaten.

Ook ds. Rutgers had de moeilijke oorlogsjaren van dichtbij meegemaakt. Hij zag de angst, armoede en onzekerheid waaronder veel inwoners gebukt gingen. Toch probeerden mensen elkaar zo goed mogelijk te helpen. De kerk en de diaconie boden ondersteuning met voedsel, kleding en andere noodzakelijke goederen. Ook werden kinderen van elders opgevangen en werd hulp verleend aan mensen in andere plaatsen. Ondanks de moeilijke omstandigheden bleef de onderlinge verbondenheid groot.

In zijn herdenkingspreek op Hemelvaartsdag, 10 mei 1945, stond ds. Rutgers uitvoerig stil bij het onrecht, de vervolgingen en het geweld van het nationaalsocialistische regime. Hij sprak zijn waardering uit voor degenen die zich tegen de bezetter hadden verzet en anderen hadden geholpen, dikwijls met gevaar voor eigen leven.

Tegelijkertijd stelde hij een kritische vraag: hadden de kerken zelf wel voldoende weerstand geboden aan het nationaalsocialisme? De ideologie van de nazi’s stond immers lijnrecht tegenover de christelijke waarden en de menselijke waardigheid.

De bevrijding betekende niet dat al het leed onmiddellijk voorbij was. Veel mensen moesten het verlies van familieleden en andere dierbaren verwerken. De herinneringen aan angst, onderdrukking en geweld zouden nog jarenlang blijven bestaan.

De titel van Rutgers’ preek, ‘Zijn wij voorgoed van hun geweld bevrijd?’, bevat een vraag die ook in onze tijd niets aan betekenis heeft verloren. Het einde van de Tweede Wereldoorlog betekende immers niet dat haat, onderdrukking en geweld voorgoed uit de wereld verdwenen waren.

De belangrijkste boodschap van Rutgers was dat vrijheid nooit vanzelfsprekend is. We moeten dankbaar zijn voor de vrijheid die ons is geschonken, het verleden blijven herinneren en oog houden voor elkaar. Naastenliefde, onderlinge verbondenheid en respect voor ieder mens blijven daarbij van blijvende waarde.

De Vrijmaking (1944).

De kerkelijke strijd over de betekenis van Doop en Verbond, die in de jaren veertig binnen de Gereformeerde Kerken in Nederland steeds grotere vormen aannam, speelde in Vinkeveen zelf nauwelijks een rol.

Wel gaf ds. Rutgers tijdens een gemeentevergadering uitleg over de besluiten die door de Generale Synode waren genomen en die elders tot grote onrust hadden geleid.

Ook de brieven van de synode over de afzetting van dr. K. Schilder (1890-1952) en de schorsing van dr. S. Greijdanus (1871-1948) werden in Vinkeveen ‘voor kennisgeving aangenomen’.

Schilder en Greijdanus verzetten zich tegen de synodale besluiten en weigerden zich daaraan te onderwerpen. Dit leidde uiteindelijk tot de Vrijmaking, die op 11 augustus 1944 haar beslag kreeg tijdens de zgn. ‘Vrijmakingsvergadering’ in Den Haag. Er ontstond een nieuw kerkverband, dat bekend werd als de Gereformeerde Kerken (vrijgemaakt).

Toen in augustus 1946 ook in Mijdrecht een vrijgemaakte Gereformeerde Kerk werd geïnstitueerd, sloten zich vanuit Vinkeveen slechts enkele gemeenteleden bij deze nieuwe kerk aan.

De Zending onder de Joden.

Binnen de Gereformeerde Kerk in Vinkeveen werd zowel vóór als tijdens de Tweede Wereldoorlog regelmatig gecollecteerd voor de Zending onder de Joden, net als in vele andere plaatsen, waaronder bijvoorbeeld in Groningen.

Jarenlang was ds. J. van Nes (1886-1949), die bekendstond als de ‘Jodendomsinee’, het gezicht van dit zendingswerk. In december 1945 richtte hij opnieuw een verzoek aan de kerkenraad om voor dit doel een collecte te houden. De kerkenraad besloot toen aan dat verzoek gehoor te geven.

Het diaconale werk.

De diaconie vormde een belangrijk onderdeel van het kerkelijke leven in Vinkeveen. Haar voornaamste taak was het ondersteunen van gemeenteleden die door armoede, ziekte, werkloosheid of andere omstandigheden in moeilijkheden waren geraakt.

De hulp bestond uit financiële ondersteuning, maar ook uit het verstrekken van allerlei noodzakelijke goederen. Zo werden onder meer turf, aardappelen, wol en kleding beschikbaar gesteld. Daarnaast betaalde de diaconie de kosten voor de opvang en verzorging van ouderen en kinderen.

Ook tijdens de economische crisis van de jaren dertig bleef de diaconie actief. Werklozen en gezinnen van seizoenarbeiders konden op ondersteuning rekenen.

Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd het werk voortgezet. De diaconie hielp vluchtelingen, behoeftigen en kinderen uit Voorburg die tijdelijk in Vinkeveen verbleven.

Aan de Duitse ‘Winterhulp’ werd geen medewerking verleend. In plaats daarvan organiseerde de plaatselijke gemeenschap in 1944 een grote hulpactie onder de naam Nood in Amsterdam. Er werden voedsel en brandstof ingezameld om inwoners van de hoofdstad te ondersteunen, die door de oorlogsomstandigheden in grote nood verkeerden.

Na de bevrijding werden onder meer levensmiddelen uit de voedseldroppings verdeeld onder zieken en ouderen.

De diaconie vervulde daarmee een belangrijke maatschappelijke functie. Juist in perioden van economische tegenslag, oorlog en grote persoonlijke nood bleek hoe waardevol de onderlinge zorg en solidariteit binnen de Vinkeveense gemeenschap waren.

Het vertrek van ds. Rutgers (1948).

In 1948 kwam er een einde aan het predikantschap van ds. Rutgers in Vinkeveen. Hij had een beroep aangenomen naar de Gereformeerde Kerk in Anna Paulowna.

Op 22 februari 1948 nam hij afscheid van de gemeente. Daarmee werd opnieuw een belangrijk hoofdstuk afgesloten in de geschiedenis van de Gereformeerde Kerk in Vinkeveen.

Verdere ontwikkelingen na 1948.

Na het vertrek van ds. Rutgers duurde het enige tijd voordat een nieuwe predikant aan de gemeente werd verbonden. Zijn opvolger werd ds. G.J. Sybesma (1902-1977), die eerder al van 1931 tot 1934 in Vinkeveen werkzaam was geweest. Hij keerde in 1950 terug en bleef tot 1955 aan de gemeente verbonden.

Na zijn vertrek waren achtereenvolgens verschillende andere predikanten in Vinkeveen en Waverveen werkzaam.

– Kerk en orgel.

Ook het orgel bleef in de naoorlogse jaren een belangrijk onderdeel van het kerkelijke leven. Het elektro-pneumatische kegelladenorgel in de gereformeerde kerk was in 1935/6 gebouwd en geplaatst door de firma Valckx & Van Kouteren & Co. uit Rotterdam.

Tijdens het tweede predikantschap in Vinkeveen van ds. G.J. Sybesma (1902-1977), namelijk van 1950 tot 1955, werd het instrument in 1952 door dezelfde orgelbouwer uitgebreid met vijf registers. Als adviseur trad de bekende organist Willem Mudde op. Bij deze werkzaamheden werd het orgel bovendien naar een andere plaats in de kerk verplaatst en verder uitgebreid. Daarmee bleef het instrument een belangrijke rol spelen bij de muzikale begeleiding van de erediensten.

In 1987 werd de preekstoel vernieuwd. Twee jaar later, in 1989, onderging het kerkgebouw een ingrijpende renovatie. De oude kerkbanken werden grotendeels vervangen door nieuwe banken en stoelen. Ook werd aan de achterzijde van het gebouw een ontmoetingscentrum aangebouwd.

Door deze uitbreiding kreeg het kerkgebouw naast zijn oorspronkelijke religieuze functie meer mogelijkheden voor onderlinge ontmoeting, vergaderingen en andere activiteiten van de gemeente.

In 1998 werd het orgel opnieuw grondig onder handen genomen. De restauratie werd uitgevoerd door de firma S. de Wit & Zonen uit Nieuw Vennep. Bij deze werkzaamheden werd ook de dispositie van het instrument gewijzigd.

Opvallend is overigens dat het oorspronkelijke uiterlijk van de kerk aan de buitenzijde door de jaren heen grotendeels behouden bleef. Afgezien van de aanbouw aan de rechterachterzijde bleef het gebouw herkenbaar als de kerk die in 1926 tot stand was gekomen.

– Samenwerking met gereformeerd Wilnis.

In de aanloop naar de vorming van de Protestantse Kerk in Nederland (PKN) in 2004 en de latere lokale clusteringen, zijn de Ontmoetingskerk in Wilnis (van origine gereformeerd) en De Morgenster in Vinkeveen nauwer gaan samenwerken op het gebied van gezamenlijke activiteiten, kringen en incidentele vieringen.

– Van ‘Gereformeerde Kerk’ naar ‘De Morgenster’.

Met het aanbreken van de eenentwintigste eeuw begon een nieuwe fase in de geschiedenis van de gemeente.

In 2009 stelde gemeentelid Mieke de Haan voor om de gereformeerde kerk voortaan de naam De Morgenster te geven (gemeenteleden kregen de gelegenheid zelf namen aan te dragen). Vervolgens werd uit de ingediende voorstellen een keuze gemaakt door middel van een stemming.

Sinds 2010 draagt de voormalige gereformeerde kerk officieel de naam De Morgenster. Die naam heeft een Bijbelse achtergrond en verwijst naar licht, hoop en verwachting. Daarmee kreeg het kerkgebouw een nieuwe, herkenbare aanduiding, terwijl de historische verbondenheid met de gereformeerde gemeenschap in Vinkeveen behouden bleef.

Ook in kerkelijk opzicht veranderde er in de loop der jaren het nodige. Als gevolg van de ontwikkelingen binnen het Nederlandse protestantisme werd de gemeente onderdeel van de Protestantse Kerk in Nederland (PKN). Tegenwoordig maakt De Morgenster deel uit van de Protestantse Gemeente Vinkeveen-Waverveen.

Daarmee is de geschiedenis van De Morgenster ook verbonden geraakt met de bredere ontwikkeling van het protestantse kerkelijke landschap in Nederland.

Honderd jaar kerkgebouw: het jubileumjaar 2026.

In 2026 staat De Morgenster stil bij een bijzondere mijlpaal. Op 11 november is het precies honderd jaar geleden dat het huidige kerkgebouw officieel in gebruik werd genomen.

Het eeuwfeest wordt niet beperkt tot één herdenkingsbijeenkomst. De gemeente heeft ervoor gekozen het jubileum gedurende het hele jaar aandacht te geven met verschillende activiteiten voor gemeenteleden en andere belangstellenden uit Vinkeveen en omgeving.

Het jubileumjaar begon op 4 januari 2026 met een feestelijke nieuwjaarsbijeenkomst en kerkdienst. Daarna volgden verschillende activiteiten. Op 7 februari werd een kerkmuziekmiddag gehouden, op 28 maart vond een veiling plaats en op 26 en 27 juni werd een grote boekenmarkt georganiseerd. Bij deze boekenmarkt werd voor het eerst ook de kerkzaal bij de verkoop betrokken.

Open Monumentendag.

Een bijzonder onderdeel van het jubileumprogramma vormden de activiteiten tijdens de Open Monumentendag op 12 en 13 september.

Bezoekers kregen toen de gelegenheid nader kennis te maken met de geschiedenis van het kerkgebouw. Aan de hand van tentoonstellingen, rondleidingen, archiefmateriaal en oude filmbeelden werd een beeld geschetst van honderd jaar kerkelijk leven in Vinkeveen.

Ook was er aandacht voor historische kerkkleding. Daarvoor werd een tentoonstelling ingericht in samenwerking met d’werkplaats Vinkeveen.

Het Regionaal Archief Noordwest Utrecht leverde eveneens een bijdrage aan het programma. Het archief verzorgde workshops over het zoeken in historische archieven en het lezen van oud schrift. Zo konden bezoekers niet alleen kennisnemen van de geschiedenis van De Morgenster, maar ook zelf ervaren hoe historische documenten worden onderzocht en geïnterpreteerd.

Verdere jubileumactiviteiten.

Na de Open Monumentendag stonden nog meer activiteiten op het programma.

Op 26 september werd een snuffelmarkt gehouden en op 31 oktober volgde een oliebollenactie. De opbrengst daarvan was bestemd voor de ondersteuning van de kerkelijke opbouw in Syrië.

Ook na de officiële honderdste verjaardag gaat het jubileumprogramma verder. Op zondag 15 november 2026 staat een muzikale kerkdienst gepland, die mede door jongeren is voorbereid.

Na afloop van deze dienst wordt het jubileumblad 100 jaar Kerkgebouw aangeboden. Dit boekje is onder redactie van Nelien van Vliet samengesteld en biedt ongetwijfeld een mooie gelegenheid om de geschiedenis van het kerkgebouw en de gemeente nog eens uitgebreid onder de aandacht te brengen.

De betekenis van ‘De Morgenster’ voor Vinkeveen.

De geschiedenis van De Morgenster is nauw verweven met die van Vinkeveen zelf. Wat aan het einde van de negentiende eeuw begon als een kleine groep gereformeerden, groeide in de loop van de tijd uit tot een kerkelijke gemeente met een eigen geschiedenis, tradities en een herkenbare plaats binnen het dorp.

Het kerkgebouw dat in 1926 werd gerealiseerd, vormt daarvan het meest zichtbare bewijs. Het heeft inmiddels generaties gemeenteleden zien komen en gaan. Er werden talloze kerkdiensten gehouden en het gebouw bood onderdak aan momenten van vreugde en verdriet, geloofsbeleving, bezinning en ontmoeting.

De geschiedenis is onlosmakelijk verbonden met de mensen die zich gedurende al die jaren voor de gemeente hebben ingezet. Namen als Gerrit Otto Verrips (1850-1932), ds. J.C. Balhuizen (1854-1939) en ds. H.P. Rutgers zijn verbonden met belangrijke momenten uit het bestaan van de gereformeerde gemeenschap in Vinkeveen.

Maar ook de minder bekende gemeenteleden hebben hun bijdrage geleverd. Zij zorgden voor het dagelijkse kerkelijke leven, zetten zich in voor het verenigingswerk, ondersteunden de diaconie, verzorgden de muzikale begeleiding en hielpen bij het onderhoud en de instandhouding van het kerkgebouw.

Daarnaast vertellen de bouwkundige veranderingen, de komst en uitbreiding van het orgel, de renovaties en uiteindelijk de naamsverandering naar De Morgenster ieder een eigen verhaal. Samen laten zij zien hoe de gemeente zich door de tijd heen heeft aangepast aan veranderende omstandigheden, zonder haar historische wortels te verliezen.

Het honderdjarig bestaan van het kerkgebouw in 2026 is daarom meer dan alleen de viering van een bijzondere verjaardag van een monumentaal pand. Het is vooral een gelegenheid om terug te kijken op bijna 140 jaar gereformeerd kerkelijk leven in Vinkeveen.

Van de eerste bijeenkomsten in een eenvoudige turfschuur in 1887 tot de feestelijke ingebruikname van de huidige kerk in 1926, en van de Gereformeerde Kerk tot de Protestantse Gemeente Vinkeveen-Waverveen: het is een geschiedenis van geloof, betrokkenheid, verandering en onderlinge verbondenheid.

De Morgenster staat er nog altijd. Het gebouw herinnert aan een lange geschiedenis en blijft ook vandaag een plaats waar mensen elkaar ontmoeten en samen hun geloof beleven.

Bronnen onder meer:

A.W. Aarnoutse, Niet in eigen kracht. Dominee H.P. Rutgers in Gereformeerd Vinkeveen 1934-1948. Vinkeveen, z.j.

—-,  ‘Ik ben niet vroom [geweest]’. Gerrit Otto Verrips […], in: De Proosdijkroniek. Vinkeveen, 2023

De Bazuin. Stemmen uit De Gereformeerde Kerken in Nederland. Kampen, div. jrg.

M. Blokhuis en H. Hoogenhout, 125 jaar ‘Postwyck’. De geschiedenis van de Gereformeerde Kerk te Baambrugge. Amsterdam, z.j.

Gemeenten en predikanten van De Gereformeerde Kerken in Nederland. Leusden, 1992

De Heraut van De Gereformeerde Kerken in Nederland. Amsterdam, div. jrg.

Jaarboek (ten dienste) van De Gereformeerde Kerken in Nederland. Goes, diverse jaargangen

Predikanten en Oefenaars. Biografisch Woordenboek van de Kleine Kerkgeschiedenis. Houten, diverse delen. 1988-1998

© 2026. GereformeerdeKerken.info

Translation into English: 

“De Morgenster” in Vinkeveen: 100 Years (Part 2).

Rev. H.P. Rutgers (1934–1948).

( < Back to Part 1 ) – Following the departure of Rev. Sybesma, the congregation, which by then numbered approximately 380 members, had to begin searching for a new minister. The process of calling a minister proceeded smoothly. Before long, the new pastor could be welcomed: Rev. H.P. Rutgers (1904–1973), who came from Naaldwijk, where he had been serving in an assistant capacity. On 2 December 1934, he was officially installed as minister in Vinkeveen.

During his ministry, congregational activities and associations continued to develop. In September 1935, both a Girls’ Association and a Boys’ Association were established. Mrs Rutgers also took the initiative in founding a Sewing Circle, which was essentially a Women’s Association.

A New Organ.

It was not only congregational life that developed; over the years, the interior of the church also underwent changes. An important addition was the new pipe organ, which was brought into use in 1936.

The instrument had been built by the Rotterdam-based organ-building company Valckx & Verkouteren. By then, the old organ no longer met the congregation’s requirements. For many years, requests had therefore been made to purchase a new instrument. The new organ was installed in the church in 1936.

The cost amounted to 1,900 guilders. At that time, the organ fund, for which collections were held twice a year, contained 1,750 guilders. The church council had appointed W.C. van der Horst as organist. With the arrival of the new organ, the musical accompaniment of the worship services received a fresh impetus.

The Fiftieth Anniversary of the Doleantie.

When attention had previously been drawn to commemorating the Secession of 1834, including through a contribution towards the monument in the church of Ulrum, the congregation could naturally not overlook its own origins.

After all, 1936 marked fifty years since the Doleantie had taken place nationally. The ‘Gereformeerde’ Church in Vinkeveen had emerged directly from this ecclesiastical movement!

The church in Vinkeveen also organised its own commemorative service, which took place on 19 December 1937. The date chosen was based on the assumption that the congregation in Vinkeveen had been formally established fifty years earlier on that day. We now know that this date was incorrect, because, as we explained in the first part of this series, the Nederduitsche Gereformeerde Kerk (Dutch ‘Gereformeerde’ Church) in Vinkeveen was formally established on 13 August 1888, almost a year later.

In any case, during the morning service, Rev. Rutgers reflected on 1 Samuel 7:12. For the official commemorative service held that evening, he chose Judges 6:25–27a as the basis for his sermon. This passage describes how Gideon receives God’s command to destroy the idolatrous objects in his father’s household and replace them with the worship of the Lord. He also gave an overview of the first fifty years of ‘gereformeerd’ church life in Vinkeveen.

The minister from Baambrugge, Dr H.M. Matter (1906–1984), also delivered an address. This was particularly appropriate because Baambrugge, as the mother church, had played a foundational role in the establishment of the “Gereformeerde’ Church in Vinkeveen. In addition, the minister from Mijdrecht, Rev. J.J. Westerbeek van Eerten (1856–1926), had provided considerable support at the time and had even formally established the church in Vinkeveen. Representatives from that congregation were also present at the commemoration.

During the Second World War.

The Second World War brought considerable changes and concerns for the ‘Gereformeerde’ Church in Vinkeveen as well.

One practical consequence of the German occupation was that the Germans changed the clocks. As a result, the clock times were shifted by 41 minutes. This prompted the church council to adjust the starting times of the worship services.

Because it was expected that some military personnel might also attend the services, additional chairs were placed at the front of the church.

In March 1941, work was also undertaken to black out the consistory room and the meeting room. However, the blackout measures caused problems. The church council therefore decided that worship services would henceforth be held earlier.

On 23 March 1941, the church responded to a request from the General Synod to hold a special prayer service in view of the “troubles of the times”.

The question of whether it would be wise to take out war-risk insurance against possible damage caused by military action was also discussed. It is not known whether the church council ultimately decided to take out such a policy. At that time, taking out war-risk insurance was by no means standard practice within ‘gereformeerde’ circles.

The attitude of the ‘Hervormde’ minister, Rev. D.J. van de Graaf, towards the German occupying forces also led to tensions. Rev. Rutgers confronted his ‘Hervormde’ colleague about his pro-German attitude. Within certain circles, Van de Graaf was even given the nickname “the German Shepherd”.

Incidentally, the ‘Gereformeerde’ Churches in the Netherlands had already clearly expressed their position on National Socialism in 1936. At that time, the General Synod had determined that membership of the ‘Gereformeerde’ Churches was incompatible with membership of the NSB (National Socialist Movement in the Netherlands), which collaborated with the German occupying forces.

The Synod advised church councils to place under church discipline any congregation members who disregarded this ruling and nevertheless remained members of the NSB. In extreme cases, this could even result in their expulsion from the church community.

“Are We Finally Free from Their Violence?”

In May 1945, after five long years, the German occupation of the Netherlands came to an end. Liberation brought immense joy, but it was accompanied by sorrow over the victims and the horrors caused by the war. The occupation had also left deep scars in Vinkeveen.

Rev. Rutgers had experienced the difficult war years at close quarters. He had witnessed the fear, poverty and uncertainty under which many local residents were suffering. Nevertheless, people tried to help one another as best they could. The church and its diaconal ministry provided assistance with food, clothing and other essential goods. Children from elsewhere were also taken in, and help was provided to people in other towns and villages. Despite the difficult circumstances, the sense of solidarity remained strong.

In his commemorative sermon on Ascension Day, 10 May 1945, Rev. Rutgers devoted considerable attention to the injustice, persecution and violence of the National Socialist regime. He expressed his appreciation for those who had resisted the occupying forces and helped others, often at the risk of their own lives.

At the same time, he raised a critical question: had the churches themselves offered sufficient resistance to National Socialism? After all, the Nazi ideology stood in direct opposition to Christian values and human dignity.

Liberation did not mean that all suffering immediately came to an end. Many people had to come to terms with the loss of family members and other loved ones. The memories of fear, oppression and violence would remain for many years.

The title of Rutgers’ sermon, “Are We Finally Free from Their Violence?”, contains a question that has lost none of its relevance today. After all, the end of the Second World War did not mean that hatred, oppression and violence had disappeared from the world forever.

Rutgers’ most important message was that freedom should never be taken for granted. We must be grateful for the freedom that has been granted to us, continue to remember the past and remain attentive to one another. Love for our neighbours, mutual solidarity and respect for every human being remain values of lasting importance.

The ‘Church Liberation’ (1944).

The ecclesiastical dispute over the meaning of Baptism and the Covenant, which grew increasingly intense within the ‘Gereformeerde’ Churches in the Netherlands during the 1940s, played hardly any role in Vinkeveen itself.

Rev. Rutgers did, however, explain during a congregational meeting the decisions taken by the General Synod, which had caused considerable unrest elsewhere.

The Synod’s letters concerning the deposition of Dr K. Schilder (1890–1952) and the suspension of Dr S. Greijdanus (1871–1948) were also simply “taken note of” in Vinkeveen.

Schilder and Greijdanus opposed the Synod’s decisions and refused to submit to them. This ultimately led to the Liberation, which was formally established on 11 August 1944 during the so-called “Liberation Assembly” in The Hague. A new church federation emerged, which became known as the ‘Gereformeerde’ Churches (Liberated).

When a ‘Gereformeerde’ Church (‘Liberated’) was also formally established in Mijdrecht in August 1946, only a handful of congregation members from Vinkeveen joined this new church.

Missionary Work among the Jews.

Within the ‘Gereformeerde’ Church in Vinkeveen, collections were regularly held both before and during the Second World War to support missionary work among the Jews, as was the case in many other places, including Groningen.

For many years, Rev. J. van Nes (1886–1949), who was known as the “Jewish Mission Minister”, was the public face of this missionary work. In December 1945, he once again submitted a request to the church council to hold a collection for this purpose. The church council decided to grant his request.

Diaconal Work.

The diaconate was an important part of church life in Vinkeveen. Its principal task was to support congregation members who had fallen into difficulties because of poverty, illness, unemployment or other circumstances.

Assistance took the form of financial support, but also included the provision of all kinds of essential goods. These included peat for heating, potatoes, wool and clothing. In addition, the diaconate paid the costs of accommodation and care for elderly people and children.

The diaconate remained active during the economic crisis of the 1930s. Unemployed people and the families of seasonal workers could count on its support.

Its work continued during the Second World War. The diaconate helped refugees, people in need and children from Voorburg who were temporarily staying in Vinkeveen.

No cooperation was given to the German “Winter Aid” organisation (Winterhilfswerk). Instead, in 1944, the local community organised a major relief campaign under the name Nood in Amsterdam (Emergency in Amsterdam). Food and fuel were collected to support residents of the capital, who were experiencing extreme hardship as a result of the war.

After liberation, food supplies from the Allied food drops were distributed among the sick and elderly, among others.

The diaconate thus fulfilled an important social role. It was precisely during periods of economic hardship, war and severe personal distress that the value of mutual care and solidarity within the Vinkeveen community became particularly evident.

The Departure of Rev. Rutgers (1948).

In 1948, Rev. Rutgers’ ministry in Vinkeveen came to an end. He had accepted a call to the ‘Gereformeerde’ Church in Anna Paulowna.

On 22 February 1948, he said farewell to the congregation. With his departure, another important chapter in the history of the ‘Gereformeerde’ Church in Vinkeveen came to a close.

Further Developments after 1948.

Following Rev. Rutgers’ departure, some time passed before a new minister was appointed to the congregation. His successor was Rev. G.J. Sybesma (1902–1977), who had previously served in Vinkeveen from 1931 to 1934. He returned in 1950 and remained with the congregation until 1955.

After his departure, several other ministers successively served in Vinkeveen and Waverveen.

– The Church and the Organ.

The organ continued to play an important role in church life during the post-war years. The electro-pneumatic cone-chest organ in the ‘Gereformeerde’ Church had been built and installed in 1935/36 by the Rotterdam company Valckx & Van Kouteren & Co.

During Rev. G.J. Sybesma’s second ministry in Vinkeveen, from 1950 to 1955, the instrument was expanded in 1952 by the same organ-building company, which added five stops. The well-known organist Willem Mudde acted as adviser. During these works, the organ was also moved to another location within the church and further enlarged. In this way, the instrument continued to play an important role in providing musical accompaniment for the worship services.

In 1987, the pulpit was replaced. Two years later, in 1989, the church building underwent a major renovation. Most of the old pews were replaced with new pews and chairs. A community centre was also added to the rear of the building.

This extension gave the church building opportunities beyond its original religious function, providing additional space for fellowship, meetings and other congregational activities.

In 1998, the organ underwent another extensive overhaul. The restoration was carried out by the company S. de Wit & Zonen from Nieuw-Vennep. The instrument’s specification was also modified during these works.

The parsonage belonging to De Morgenster, which dates from 1935 and stands on the same plot of land as the church, underwent extensive renovation to make the house more sustainable and energy-efficient. Since March 2025, considerable work had been undertaken on the refurbishment, most of which was carried out by an enthusiastic group of volunteers.

From completely stripping the interior to installing a new foundation, insulation, uPVC window frames with triple glazing, and new walls and ceilings, the house underwent a complete transformation. Thanks to the volunteers’ efforts, the church saved considerably on labour costs. Various fundraising activities were organised to finance the renovation. Together, everyone worked towards creating a sustainable and comfortable home for its future occupants.

It is worth noting that the church’s original exterior appearance has largely been preserved over the years. Apart from the extension at the rear on the right-hand side, the building has remained recognisable as the church that was completed in 1926.

– Cooperation with the ‘Gereformeerde’ Church in Wilnis.

In the run-up to the formation of the Protestant Church in the Netherlands (PKN) in 2004 and the subsequent local mergers and groupings, the Ontmoetingskerk in Wilnis (originally a ‘Gereformeerde’ church) and De Morgenster in Vinkeveen began working more closely together on joint activities, discussion groups and occasional worship services.

– From “’Gereformeerde’ Church” to “De Morgenster”.

With the arrival of the twenty-first century, a new chapter began in the congregation’s history.

In 2009, congregation member Mieke de Haan proposed that the ‘Gereformeerde’ Church should henceforth be called De Morgenster (The Morning Star). Congregation members had been given the opportunity to submit names themselves. A selection was then made from the submitted proposals through a vote.

Since 2010, the former  Gereformeerde’ Church has officially borne the name De Morgenster. The name has a biblical background and refers to light, hope and expectation. This gave the church building a new and distinctive name, while preserving its historical connection with the ‘gereformeerde’ community in Vinkeveen.

There were also considerable changes in the church’s wider ecclesiastical position over the years. As a result of developments within Dutch Protestantism, the congregation became part of the Protestant Church in the Netherlands (PKN). Today, De Morgenster forms part of the Protestant Congregation of Vinkeveen-Waverveen.

In this way, the history of De Morgenster has also become connected with the broader development of the Protestant church landscape in the Netherlands.

One Hundred Years of the Church Building: The Anniversary Year 2026.

In 2026, De Morgenster is celebrating a special milestone. On 11 November, it will be exactly one hundred years since the present church building was officially opened for use.

The centenary celebrations are not being limited to a single commemorative gathering. The congregation has chosen to mark the anniversary throughout the entire year with various activities for congregation members and other interested people from Vinkeveen and the surrounding area.

The anniversary year began on 4 January 2026 with a festive New Year’s gathering and church service. Several activities followed. On 7 February, an afternoon of church music was held; on 28 March, an auction took place; and on 26 and 27 June, a large book fair was organised. For the first time, the church auditorium itself was also used as a sales area for this book fair.

Open Monument Day.

A special part of the anniversary programme consisted of the activities organised during Open Monument Day on 12 and 13 September.

Visitors were given the opportunity to learn more about the history of the church building. Through exhibitions, guided tours, archival materials and old film footage, an impression was created of one hundred years of church life in Vinkeveen.

Historical church clothing was also given attention. An exhibition was organised for this purpose in cooperation with d’werkplaats Vinkeveen.

The Regional Archives of Northwest Utrecht also contributed to the programme. The archive organised workshops on searching historical archives and reading old handwriting. This enabled visitors not only to learn about the history of De Morgenster but also to experience for themselves how historical documents are researched and interpreted.

Further Anniversary Activities.

More activities were scheduled following Open Monument Day.

On 26 September, a flea market was held, followed by an oliebollen fundraising sale on 31 October. The proceeds were intended to support the development of church communities in Syria.

The anniversary programme will continue even after the official hundredth birthday. A musical church service is scheduled for Sunday, 15 November 2026, which has been prepared in part by young people.

After the service, the anniversary booklet 100 Years of the Church Building will be presented. This publication has been compiled under the editorship of Nelien van Vliet and will undoubtedly provide a wonderful opportunity to bring the history of the church building and the congregation to people’s attention once again in greater detail.

The Significance of “De Morgenster” for Vinkeveen.

The history of De Morgenster is closely intertwined with the history of Vinkeveen itself. What began as a small group of ‘gereformeerde’ Christians at the end of the nineteenth century gradually developed into a church congregation with its own history, traditions and recognisable place within the village.

The church building completed in 1926 is the most visible evidence of this development. By now, it has seen generations of congregation members come and go. Countless worship services have been held there, and the building has provided a setting for moments of joy and sorrow, expressions of faith, reflection and fellowship.

This history is inseparably linked to the people who devoted themselves to the congregation throughout all those years. Names such as Gerrit Otto Verrips (1850–1932), Rev. J.C. Balhuizen (1854–1939) and Rev. H.P. Rutgers are associated with important moments in the existence of the ‘Gereformeerde’ community in Vinkeveen.

But the less well-known congregation members also made their contributions. They took care of everyday church life, devoted themselves to the various associations, supported the diaconate, provided musical accompaniment and helped maintain and preserve the church building.

Furthermore, the architectural changes, the arrival and expansion of the organ, the renovations and, ultimately, the change of name to De Morgenster each tell their own story. Together, they show how the congregation adapted to changing circumstances over time without losing its historical roots.

The church building’s hundredth anniversary in 2026 is therefore more than simply the celebration of a special birthday for a historic building. Above all, it is an opportunity to look back on almost 140 years of ‘Gereformeerde’ church life in Vinkeveen.

From the first gatherings in a simple peat shed in 1887 to the festive opening of the present church in 1926, and from the ‘Gereformeerde’ Church to the Protestant Congregation of Vinkeveen-Waverveen: this is a history of faith, commitment, change and mutual solidarity.

De Morgenster is still standing today. The building serves as a reminder of a long history and continues to be a place where people meet and share their faith.