Ds. W.E.M. Honig (van 1964 tot 1969).

( < Naar deel 3 – Back to Part 3 ) – Op 15 november 1964 deed VU-kandidaat W.E.M. Honig (1934-2024) intrede in Scharnegoutum.

Jeugdwerk.

Kregen de jongeren rond 1968 een eigen jeugdhonk op de zolder van het dorpshuis Elim, hervormde én gereformeerde jongeren gingen aan de slag om het als jeugdhonk aan te passen, zodat het in 1970 als zodanig in gebruik genomen kon worden. Toen Elim in 1976 moest uitbreiden en het jeugdhonk daarvoor moest wijken, werd vlak bij Elim aan de Achterbuorren 15 een huis gekocht dat als jeugdhonk werd verbouwd. In 1990 werd het opnieuw verbouwd, waarbij een verbinding tot stand kwam met het nabijgelegen Elim.

De Avondmaalsviering.

Het nummer van Kerknieuws van mei 1965 deelde mee, dat de kerkenraad een andere houding had aangenomen tegenover mensen van wie men vermoedde dat zij ten onrechte deelnamen aan het Avondmaal. “Tot nu toe was het gebruik dat de kerkenraad er toezicht op hield, wie niet en wie wel aan het Avondmaal deelnamen. Degenen die niet aan het Avondmaal waren aangegaan, werden dan bezocht. Hierbij traden dikwijls vergissingen op en men kan rustig zeggen: pijnlijke vergissingen. Sommigen die wel geweest waren werden bezocht en afwezigen werden over het hoofd gezien. De kerkenraad heeft besloten dit controleren achterwege te laten. Wanneer iemand meent niet aan het Avondmaal te kunnen gaan, heeft hij immers zelf de plicht hier met een ouderling of met een predikant over te spreken”.

Gereformeerd en hervormd (5).

Ds. Honig schreef in 1994 over de verhouding in de jaren ’60 met de hervormde gemeente als ‘levend in splendid isolation. “Men had en wilde ook eigenlijk niets met elkaar te maken hebben. Heel voorzichtig en met veel geduld hebben we toen toch toenadering gezocht. Met mijn hervormde collega, ds. Ko Nijenhuis, kon ik het direct goed vinden. Toen wij weggingen waren er al verscheidene gezamenlijke diensten geweest en was men op ds. Nijenhuis gesteld geraakt”.

In 1965 ging de kerkenraad akkoord met de vorming van een gezamenlijke ouderenvereniging. In het jaar daarop werd toch weer een gezamenlijke zangdienst gehouden. Ds. Honig ging in de dienst voor, en er was een hervormde ouderling van dienst. De classis gaf in 1966 toestemming tot het houden van gezamenlijke kerkdiensten; niet alleen op ‘tweede feestdagen’, maar ook op gewone zondagen. In 1966 waren de twee christelijke scholen trouwens ook gefuseerd.

Tijdens de ambtsperiode van ds. Honig maakten de hervormde en gereformeerde jongeren in 1969 plannen voor de bouw van een gezamenlijk clubhuis, en ze realiseerden dat ook. Uiteindelijk liep het dat jaar uit op de fusie van de beide jeugdverenigingen, die in het vervolg door het leven gingen als ‘Stichting Christelijk Jeugdwerk in Scharnegoutum’.

Zoär.

In 1968 kocht de kerkenraad van de  Gereformeerde Kerk een naast de kerk gelegen woonhuis voor een bedrag van fl. 6.668. Het werd vanwege de kosten minimaal opgeknapt. Besloten werd de kamer die tegen de kerk aan lag te gebruiken als consistoriekamer en in de andere kamer een keuken te maken.  Dit ‘huis zonder naam’ kreeg enige tijd later de naam ‘Zoär’, ontleend aan Genesis 19 vers 22 en 23. Zoär werd vele jaren gebruikt door de kerk en door de kerkelijke verenigingen.

In 1970 werd Rehoboth in de verkoop gedaan wat fl. 7.500 opleverde.

Vrouwenvereniging.

De Vrouwenvereniging ‘Maria en Martha’ was nog steeds actief. In 1968 werd aan de kerkenraad een ophangrek aangeboden voor de collectezakjes, en in het jaar daarop werd onder meer vijfhonderd gulden geschonken voor de aanleg van een ‘lichtpunt bij de deur van het huis zonder naam’, waarmee dus Zoär bedoeld werd. Ook voor de Zending gaf de Vrouwenvereniging regelmatig geld. In 1956 was al fl. 790 gegeven voor de vernieuwing van ‘Rehoboth’.

Ds. Honig nam op 2 februari 1969 afscheid wegens zijn vertrek naar de kerk van Wageningen.

Ds. E.E. Ebling (van 1970 tot 1974).

In 1970 werd in de kerkenraad opnieuw gesproken over de toekenning van het kiesrecht voor de vrouwen. Hadden ze in 1953 het actieve kiesrecht (het recht om te kiezen) al gekregen, het passieve kiesrecht (het recht om gekozen te worden) was er in Scharnegoutum nog niet door gekomen. In 1970 was het echter wel zover. Zelfs werd een vrouwelijke predikant uitgenodigd om op een zondag in maart 1970 voor te gaan in de dienst. Het was kandidaat mevrouw E.E. Ebling (1922-1974), die gestudeerd had aan de Vrije Universiteit te Amsterdam. Zij beviel kennelijk zo goed dat zij beroepen werd als gereformeerd predikant te Scharnegoutum en op 11 oktober 1970 deed zij haar intrede.

Gereformeerd en hervormd (6).

Vooral de gezamenlijke ‘praatavonden’ hebben ervoor gezorgd dat hervormde en gereformeerde gemeenteleden steeds beter naar elkaar toegroeiden. In 1969 werd ermee begonnen, en al liep het in het begin nog niet erg vlot, toch ging het steeds beter en werden deze avonden in 1976/1977 zelfs interkerkelijk. In 1977 namen meer dan honderd gemeenteleden aan deze bijeenkomsten deel.

Ds. Ebling overleed 4 januari 1974 in Leeuwarden. Ds. Ebling was de tweede vrouwelijke gereformeerde predikant in ons land.

Ds. C.J. Verhoeven (van 1975 tot 1980).

Ds. Ebling werd opgevolgd door kandidaat C.J. Verhoeven (*1947). Hij deed op 21 september 1975 intrede in Scharnegoutum. Vanaf 19 september 1976 was hij ook predikant van de Gereformeerde Kerk te Bozum.

Gereformeerd en hervormd (7).

De ontwikkelingen op dit gebied verliepen langzaam maar zeker soepeler: in 1977 werd een gezamenlijke Dankdienst voor Gewas en Arbeid gehouden, terwijl in hetzelfde jaar de hervormde en gereformeerde catechisaties in het vervolg gezamenlijk gegeven werden. In 1978 werden ook de middag- en avonddiensten in het vervolg gezamenlijk gehouden, al bleven de ochtenddiensten vooralsnog gescheiden. Een vervolg kon echter niet uitblijven: in 1978 werd voor het eerst  een gezamenlijke Avondmaalsdienst gehouden. ‘s Middags werd in de gereformeerde kerk lopend Avondmaal gehouden, en ‘s avonds in de hervormde kerk aan tafel. In 1989 besloten beide kerkenraden trouwens dat ook doopleden aan het Avondmaal mochten gaan.

Spanningen…

Ds. Verhoeven schreef in 1994: “De spanningen in de gemeente (in de gereformeerde, maar ook in de hervormde gemeente) kwamen min of meer tot een uitbarsting naar aanleiding van een verschillende kijk op de wedergeboorte en de kinderdoop. Verscheidene gemeenteleden konden de klassieke gereformeerde nadruk op de kinderdoop niet meer volgen en bedankten voor het lidmaatschap van onze gemeente. Soms na verhitte en bewogen discussies. Om de weg in deze wirwar niet kwijt te raken, heb ik wel eens een beroep gedaan op de begeleidingsdienst van predikanten, teneinde van een ervaren collega wat steun en advies te ontvangen. Dat is me goed bevallen. Toch bewaar ik aan deze episode de herinnering dat het met mijn predikantschap moeizaam ging”.

Een kerkblaadje.

In 1975 verscheen voor het eerst een gemeenschappelijk maandelijks kerkblaadje met de hervormden. ‘Meiinoar op wei’ (Samen op Weg) heette het. Ook het kerknieuws uit Lytsewierrum  en Rien werd er in gepubliceerd.

Ds. Verhoeven nam op 11 mei 1980 afscheid en vertrok naar de kerk van Haarlem-Noord.

Ds. J.G. Majoor (van 1982 tot 1986).

Op 11 juli 1982 trad kandidaat J.G. Majoor (*1952) als predikant te Scharnegoutum en Bozum aan. Hij volgde ds. Verhoeven op.

Tijdens zijn ambtsperiode werd “intensief nagedacht over het Samen-op-Wegproces en over de vraag of en hoe je eventueel ook met kinderen het Avondmaal kon vieren. Er kwam meer aandacht voor kinderen in de kerk; de ‘kik-groep’ werd opgericht en er kwam maandelijks een gezinsdienst. Aanvankelijk werden de catechisaties nog apart gegeven, maar in het kader van Samen op Weg werd het ‘fraachleren’  (zoals het in het Fries genoemd werd) samen met de hervormden gegeven. Ook deed huiscatechese haar intrede. De middagdiensten werden [zoals gezegd] al gezamenlijk gehouden en ook steeds meer ochtenddiensten werden gezamenlijk gevierd”. In 1986 vertrok de predikant naar de Marine als vlootpredikant, maar bleef als zodanig ambtelijk nog wel aan de kerk van Scharnegoutum verbonden.

Gezamenlijke een predikant beroepen.

De ontwikkelingen van het Samen-op-weg gaan verliepen steeds beter. In 1986 werd daarom door de beide kerkenraden besloten samen een nieuwe predikant te beroepen. Ds. Majoor was immers dat jaar benoemd tot vlootpredikant. De opvolger van ds. Majoor was ds. J. Abbink (*1949), die van 1986 tot 1992 in combinatie met de kerk van Bozum aan de kerk van Scharnegoutum verbonden was.

Daarna…

In 1986 verscheen een nieuw kerkblad, gepubliceerd door de samenwerkingsgemeente van gereformeerden en hervormden: ‘De Frissel’ genaamd. Het verscheen om de veertien dagen en het kerkelijk nieuws uit alle deelnemende dorpen in de omgeving werd er in opgenomen: Scharnehoutum, Loënga, Lytsewierrum, Rien, Boazum, Easterwierrum, Britswert en Wiuwert. Het verschijnen van dit blaadje betekende trouwens wel het eind van het al eerder genoemde kerkblaadje Meiinoar op wei, dat vanaf 1975 verscheen.

In 1987 werden plannen gemaakt om het orgel te onderwerpen aan een grote beurt. Orgelbouwer Reil uit Heerde kreeg de opdracht, die in 1989 werd uitgevoerd.

Federatieve samenwerking met de Hervormde Gemeente (vanaf 1990).

De verhouding tussen de gereformeerden en de hervormden was in de loop van de jaren, zoals we hierboven zagen, verbeterd.  Dat leidde er op 28 augustus 1989 toe dat beide kerkenraden een zgn. ‘federatieovereenkomst’ tekenden, een federatie die per 1 januari 1990 zou ingaan, aanvankelijk voor de tijd van vijf jaar. Desgewenst kon ze na die tijd verlengd worden. Op 19 december 1989 werd dan ook de laatste gereformeerde kerkenraadsvergadering gehouden. En de eerste ‘federatiedienst’ vond plaats op 7 januari 1990 onder leiding van ds. Oosterwal van Harlingen. De eerste federatieraad vond op 31 januari 1990 plaats in Elim.

De gereformeerde kerk buiten gebruik gesteld (1994).

Op 13 november 1992 werd tijdens een gemeentevergadering van de inmiddels federatieve Protestantse Gemeente te Scharnegoutum besloten dat de gereformeerde kerk zou worden afgestoten en dat de kerkdiensten van de gefedereerde gemeente in het vervolg in de voormalige hervormde kerk gehouden zouden worden. Dat veroorzaakte bij de gereformeerden flink wat ophef. Het sluiten van de kerk kwam hard aan, al was er al eerder over gesproken. Door alle onrust besloot de federatieraad de sluiting enkele maanden uit te stellen.

Maar in de gereformeerde kerk aan de Legedyk 33 werd desondanks op 10 april 1994 de laatste dienst gehouden, al werd op 11 mei van het jaar daarop nog een laatste begrafenisdienst in de gereformeerde kerk gehouden. Voorgangers in de laatste eredienst waren ds. A.H. Tamminga en ds. G. Toes.

Daarna, op 12 juli 1995, werden de kerk en het bijbehorende Zoär verkocht aan een stoffeerder die het gebouw door een architect liet aanpassen. In 2010 werd de kerk opnieuw verkocht. De nieuwe eigenaar had de woning nogmaals gerestaureerd en vervolgens voorzien van isolatie en dubbel glas. Onderin werd een cadeauwinkel gevestigd.

Protestantse Gemeente (1 januari 2005).

Per 1 januari 2005 kon de federatie van de Gereformeerde Kerk en de Hervormde Gemeente worden omgezet in de Protestantse Gemeente Scharnegoutum-Loënga c.a. Na het vertrek van ds. Abbink, in 1992, werd de kerk van Scharnegoutum-Loënga door hervormde predikanten bediend. Tegenwoordig is ds. Dingena Hasper de predikant van de Protestantse Gemeente Scharnegoutum-Loenga c.a.

Ledentallen van De Gereformeerde Kerk te Scharnegoutum c.a.

Bronnen onder meer:

A. Algra, De Historie gaat door Het Eigen Dorp, dl. IV. Leeuwarden, g.j.

F.L. Bos, Archiefstukken betreffende de Afscheiding van 1834, deel 3. Kampen, 1942

Gemeenten en predikanten van De Gereformeerde Kerken in Nederland. Leusden, 1992

Handelingen en Verslagen van de Algemene Synoden van Christelijke Afgescheidene Gereformeerde Kerk (1836-1869). Houten/Utrecht, 1984

Jaarboeken (ten dienste) van De Gereformeerde Kerken in Nederland. Goes, div. jrg.

J.C. Rullmann, De Doleantie in de Nederlandsche Hervormde Kerk der Negentiende Eeuw. Amsterdam, 1917

© 2026. GereformeerdeKerken.info

Translation into English: 

The ‘Gereformeerde’ Church of Scharnegoutum c.a. (4 – final part).

Rev. W.E.M. Honig (1964–1969).

( < Back to Part 3 )  – On November 15, 1964, VU candidate W.E.M. Honig (1934–2024) was installed in Scharnegoutum.

Youth Work.

Around 1968, the young people had their own youth center in the attic of the village hall Elim. Both ‘gereformeerde’ and  ‘Hervormde’ youth worked together to adapt the space so that it could officially be used as a youth center in 1970.

When Elim had to expand in 1976 and the youth center had to make way for this, a house was purchased near Elim at Achterbuorren 15 and converted into a youth center. In 1990 it was remodeled again, creating a connection with the nearby Elim.

The Celebration of the Lord’s Supper.

The May 1965 issue of Kerknieuws reported that the church council had adopted a different attitude toward people suspected of wrongfully participating in the Lord’s Supper.

“Until now, it had been customary for the church council to supervise who did and who did not participate in the Lord’s Supper. Those who had not taken part were then visited. This often led to mistakes—painful mistakes, one may safely say. Some who had attended were visited, while absentees were overlooked. The church council has decided to discontinue this checking. If someone feels unable to partake in the Lord’s Supper, he himself has the duty to discuss this with an elder or with the minister.”

‘Gereformeerd’ and ‘Hervormd’ (5).

In 1994 Rev. Honig wrote about the relationship with the ‘Hervormde’ congregation as “living in splendid isolation.”

“One really had—and actually wanted—nothing to do with each other. Very cautiously and with much patience, we nevertheless sought rapprochement. I immediately got along well with my ‘Hervormde’ colleague, Ko Nijenhuis. When we left, several joint services had already been held, and people had grown attached to Rev. Nijenhuis.”

In 1965 the church council approved the formation of a joint seniors’ association. The following year another joint singing service was held. Rev. Honig led the service, and a ‘Hervormde’ elder was on duty. In 1966 the classis granted permission to hold joint church services—not only on “second feast days,” but also on regular Sundays. In that same year, the two Christian schools were also merged.

During Rev. Honig’s ministry, ‘gereformeerde’ and ‘hervormde’ youth made plans in 1969 to build a joint clubhouse, which they realized. Ultimately, that year saw the merger of the two youth associations, which continued under the name “Foundation for Christian Youth Work in Scharnegoutum.”

Zoar.

In 1968 the church council of the ‘Gereformeerde’ Church purchased a house next to the church for fl. 6,668. Due to costs, it was minimally renovated. It was decided to use the room adjoining the church as a consistory and to install a kitchen in the other room.

In 1970 Rehoboth was sold for fl. 7,500. The “house without a name” was later given the name Zoar, derived from Genesis 19:22–23. Zoar was used for many years by the church and its societies.

Women’s Society.

The Women’s Society “Maria and Martha” remained active. In 1968 they presented the church council with a hanging rack for collection bags, and the following year they donated, among other things, five hundred guilders for the installation of a “light point at the door of the house without a name”—meaning Zoar. The Women’s Society also regularly contributed funds for Mission work. In 1956 they had donated fl. 790 for the renovation of Rehoboth.

Rev. Honig took leave on February 2, 1969, due to his departure for the church in Wageningen.

Rev. E.E. Ebling (1970–1974).

In 1970 the church council again discussed granting women voting rights. While women had received active voting rights in 1953, passive voting rights had not yet been approved in Scharnegoutum. In 1970 this finally happened.

A female minister was even invited to lead a Sunday service in March 1970. This was candidate Mrs. E.E. Ebling (1922–1974), who had studied at the Free University in Amsterdam. Apparently she was well received, as she was called as ‘gereformeerde’ minister to Scharnegoutum and was installed on October 11, 1970.

‘Gereformeerd’ and ‘Hervormd’ (6).

Especially the joint “discussion evenings” helped ‘gereformeerde’ and ‘hervormde’ members grow closer together. These began in 1969. Although progress was slow at first, matters steadily improved, and by 1976/1977 these evenings had become interdenominational. In 1977 more than one hundred members attended these gatherings.

Rev. Ebling died on January 4, 1974, in Leeuwarden. She was the second female ‘gereformeerde’ minister in the Netherlands.

Rev. C.J. Verhoeven (1975–1980).

Rev. Ebling was succeeded by C.J. Verhoeven (b. 1947). He was installed in Scharnegoutum on September 21, 1975. From September 19, 1976, he also served the ‘Gereformeerde’ Church of Bozum.

‘Gereformeerd’ and ‘Hervormd’ (7).

Developments in cooperation progressed steadily. In 1977 a joint Harvest and Labor Thanksgiving Service was held. That same year, ‘hervormde’ and ‘gereformeerde’ catechism classes were henceforth taught jointly.

In 1978 the afternoon and evening services were also held jointly, although the morning services initially remained separate. Further developments followed: in 1978 the first joint Lord’s Supper service was held. In the afternoon, walking communion was celebrated in the ‘gereformeerde’ church; in the evening, communion at the table was held in the ‘Hervormde’ church.

Tensions…

In 1994 Rev. Verhoeven wrote:

“Tensions within the congregation (both ‘gereformeerd’ and ‘hervormd’) more or less erupted over differing views on regeneration and infant baptism. Several members could no longer follow the classical ‘gereformeerde’ emphasis on infant baptism and resigned their membership—sometimes after heated and emotional discussions. To avoid losing my way in this confusion, I sometimes called upon the ministers’ counseling service to receive support and advice from an experienced colleague. That proved helpful. Nevertheless, I remember this period as one in which my ministry proceeded with difficulty.”

A Church Magazine.

In 1975 a joint monthly church magazine with the ‘Hervormde’ congregation appeared for the first time. It was called Meiinoar op wei (“Together on the Way”). Church news from Lytsewierrum and Rien was also included.

Rev. Verhoeven took leave on May 11, 1980, departing for the church of Haarlem-Noord.

Rev. J.G. Majoor (1982–1986).

On July 11, 1982, candidate J.G. Majoor (b. 1952) began his ministry in Scharnegoutum and Bozum, succeeding Rev. Verhoeven.

During his ministry, “intensive reflection took place on the ‘Samen-op-Weg’ (Together on the Way) process and on the question of whether and how children might also celebrate the Lord’s Supper. More attention was given to children in church; the ‘kik-group’ was established, and a monthly family service was introduced. Initially catechism classes were still separate, but within the Together on the Way framework the ‘question learning’ was conducted jointly with the ‘Hervormde’ congregation. Home catechesis was also introduced. As mentioned, afternoon services were already held jointly, and increasingly more morning services were celebrated together.”

In 1986 Rev. Majoor left to serve in the Navy as a fleet chaplain but remained connected to the church of Scharnegoutum in that capacity.

Calling a Minister Together.

The Together on the Way developments progressed ever more smoothly. In 1986 both church councils therefore decided to call a new minister jointly, since Rev. Majoor had been appointed fleet chaplain that year.

His successor was J. Abbink (b. 1949), who from 1986 to 1992 served Scharnegoutum in combination with the church of Bozum.

Afterward…

In 1986 a new church magazine was launched by the cooperating ‘Gereformeerde’ and ‘Hervormde’ congregations, called De Frissel. It appeared every two weeks and included church news from all participating villages in the region: Scharnegoutum, Loënga, Lytsewierrum, Rien, Boazum, Easterwierrum, Britswert, and Wiuwert. Its appearance marked the end of Meiinoar op wei, which had been published since 1975.

In 1987 plans were made for a major overhaul of the organ. Organ builder Reil from Heerde received the commission, which was carried out in 1989.

In 1989 both church councils decided that baptized members would also be permitted to partake in the Lord’s Supper.

Federal Cooperation with the ‘Hervormde’ Congregation (from 1990).

As described above, relations between the ‘gereformeerde’ and ‘hervormde’ congregations had improved over the years. On August 28, 1989, both church councils signed a so-called “federation agreement,” effective January 1, 1990, initially for five years, with the possibility of extension.

The last ‘gereformeerde’ church council meeting was held on December 19, 1989. The first “federation service” took place on January 7, 1990, led by Rev. Oosterwal from Harlingen. The first evangelism council met on January 31, 1990, in Elim.

The ‘gereformeerde’ Church Building Taken Out of Use (1994).

On November 13, 1992, a congregational meeting of the now federated Protestant Congregation of Scharnegoutum decided that the ‘gereformeerde’ church building would be disposed of and that future services would be held in the former ‘hervormde’ church.

This decision caused considerable upheaval among the ‘gereformeerde’ members. Closing the church was painful, even though it had been discussed earlier. Because of the unrest, the federation council decided to postpone the closure for several months.

Nevertheless, the last service in the ‘gereformeerde’ church at Legedyk 33 was held on April 10, 1994. The final funeral service in the building took place on May 11 of the following year. The service was led by Rev. A.H. Tamminga and Rev. G. Toes.

On July 12, 1995, the church and the adjacent Zoar were sold to an upholsterer, who had the building adapted by an architect. In 2010 the church was sold again. The new owner restored the house once more and added insulation and double glazing. A gift shop was established on the ground floor.

Protestant Congregation (January 1, 2005).

As of January 1, 2005, the federation of the ‘Gereformeerde’ Church and the ‘Hervormde’ congregation was transformed into the Protestant Congregation Scharnegoutum-Loënga c.a.

After Rev. Abbink’s departure in 1992, the church of Scharnegoutum-Loënga was served by ‘Hervormde’ ministers. Today, Rev. Dingena Hasper is the minister of the Protestant Congregation Scharnegoutum-Loënga c.a.