2. De Gereformeerde Kerk te Balk (van 1954 tot 1977).

( < Naar deel 3 – Back to Part 3 ) – Ondertussen had ook de Gereformeerde Kerk te Balk haar eigen leven geleid. Na het vertrek van ds. G.M.W. Steen (1923-2005) moest ook de kerk van Balk een eigen predikant beroepen.

Ds. Th. Ferwerda (van 1954 tot 1958).

De eerste zélf beroepen predikant was ds. Th. Ferwerda (1926-2010). Hij deed op 28 november 1954 intrede in de kerk van Balk.

Hij stelde meteen voor enkele wijzigingen in de liturgie door te voeren. De gemeente zou moeten gaan staan bij het uitspreken van votum en groet en ook tijdens het lezen van de geloofsbelijdenis. Verder wilde hij graag een eenvoudig kerkblad oprichten. Ten derde vond hij het goed om, samen met de hervormde gemeente, een bejaardeninstuif in te stellen. Ook het oprichten van een bejaardentehuis vond hij van groot belang.

De kerkenraad moest over al deze voorstellen eerst de consequenties goed onder ogen zien, zo besloten de broeders.

In 1955 werden de JV en MV in Wijckel samengevoegd tot de Gereformeerde Jeugdvereniging ‘Uw Koninkrijk Kome’, de naam van de meisjesvereniging. Er volgde een grote bloeitijd, vooral in de jaren zestig. De naam van de jongelingsvereniging, ‘Prediker 12 vers 1a’, vond men niet geschikt voor de combinatie. Er kwamen verschillende clubs voor het jeugdwerk.

In 1956 moest ds. Ferwerda enige tijd dienen als legerpredikant, vanaf augustus van dat jaar. Toen hij ruim een jaar later, in november 1957, naar Balk terugkeerde, verscheen vanaf die maand het ‘Balkster Gereformeerde Kerkblad’.

Maar niet lang daarna vertrok de predikant naar de kerk van Noordwijk. Op 12 oktober 1958 nam hij afscheid van Balk.

Meteen werd een beroepingscommissie benoemd. Dat was iets nieuws, want in Balk had men nog nooit zo’n commissie gehad. Het ontlastte de kerkenraad in ieder geval enigszins. Verscheidene kandidaten werden beroepen, maar allen bedankten.

Ds. H. Gilhuis (van 1959 tot 1964).

Uiteindelijk werd het ds. H. Gilhuis (1934-2017) die op 21 juni 1959 intrede deed. De nieuwe predikant spande zich zeer in voor het jeugdwerk.

Zo gingen in Balk in 1961 de Jongelingsvereniging en de zogenaamde Jongedochtersvereniging samen onder de naam ‘Jeugd en Evangelie’. Op die manier was het aantal bezoekers van de vergaderingen in ieder geval wat groter.

Veranderingen.

De mensen kregen ook steeds meer oog voor andere christelijke kerken. De toenadering tot de hervormde gemeente verliep overigens moeizaam. Wat kon wel en wat kon niet? De classis en de synode stelden daarvoor regels. En waren gezamenlijke diensten eigenlijk wel ‘ambtelijke’ kerkdiensten?

In 1961 besloot de generale synode dat interkerkelijke diensten niet toelaatbaar waren. Balk maakte daartegen bezwaar bij de classis. Maar dat veranderde er niets aan. Toch kwamen er langzamerhand steeds meer contacten met de hervormde gemeente. Op 26 januari 1960 werd de eerste hervormd-gereformeerde kerkenraadsvergadering gehouden. Daar werd zelfs besloten een commissie te vormen voor de bouw van een jeugdcentrum.

In 1961 kreeg het orgel een flinke opknapbeurt. Ook werd afgesproken dat het instrument voortaan tweemaal per jaar zou worden gestemd. In hetzelfde jaar vond de aanbesteding plaats van een klein lokalencomplex achter de kerk, dat de naam ‘t Trefpunt’ kreeg.

Om ‘onduidelijke redenen’ kwam het stichten van een gezamenlijke jeugdvoorziening met de hervormde gemeente echter niet van de grond.

Hoe dan ook, voor de bouw van ‘t Trefpunt kreeg de kerk een schenking van fl. 10.000 van de befaamde gereformeerde Stichting Steun Kerkbouw (SSK). In ruil daarvoor gaf de kerk van Balk ruime steun aan de jaarlijkse financiële acties die door deze SSK werden gevoerd. Miljoenen werden door de SSK bijeengebracht om de broodnodige kerkbouw overal in het land te ondersteunen met financiële giften en leningen en met het verhuren van noodkerken.

Ds. Gilhuis hield zich ook bezig met de organisatie van evangelisatieprojecten, samen met de hervormde en de doopsgezinde gemeente.

Hij kwam trouwens ook regelmatig in Wijckel, want daar was hij enkele jaren consulent, in de tijd dat die kerk van 1961 tot 1964 vacant was. Van maart 1962 tot juli 1963 was hij echter legerpredikant. In die periode zal een classispredikant de vacante gemeente van Wijckel hebben bijgestaan.

Het jaar daarop nam hij op 27 september afscheid van de kerk van Balk en vertrok naar de kerk van Zaandijk.

Ds. K.J. Arwert (van 1965 tot 1971).

Kandidaat K.J. Arwert (1934-2012) deed als nieuwe predikant van Balk op 23 mei 1965 intrede.

Tijdens zijn predikantschap kwam het onderwerp ‘de vrouw in het ambt’ aan de orde. Noch hij, noch de kerkenraad maakten daar een probleem van. Desondanks was de eerste stemming op 14 juni 1970 toch enigszins een teleurstelling: er werden geen dames als diaken gekozen. Maar het jaar daarop, op 27 juni 1971, kwam het er wel van. Een van de vrouwelijke gemeenteleden werd in het ambt van diaken gekozen.

In de jaren zestig veranderde de wereld behoorlijk. Ook de mensen in de kerk werden met allerlei nieuwigheden geconfronteerd: Flower Power, de Beatles, de televisie en wat al niet meer.

Ook in de kerkelijke gemeenten voltrokken zich geleidelijk veranderingen die volgens velen niet altijd ten goede waren.

Verdeling in vijf kerkwijken (1967).

In 1967 besloot de kerkenraad over te gaan tot het verdelen van de kerk van Balk in vijf kerkwijken. In het kerkblad van destijds, ‘Tsjerkelûden’ (Kerkgeluiden), werd de verdeling over deze wijken bekendgemaakt. Aan iedere wijk waren een ouderling en een diaken verbonden. ‘Maar’, schreef de predikant, ‘de deur van de pastorie staat altijd voor u open’.

In 1971 vond men het raadzaam iedere ouderling te laten bijstaan door een assistent, om samen het wijkwerk aan te pakken. Deze wijkindeling had natuurlijk te maken met de groei van het dorp Balk en de toename van het aantal gemeenteleden. In dat kader werd ook het bejaardenhuis ‘Talmahiem’ (Talmahuis) gebouwd. Een speciale ouderling voor dit bejaardentehuis werd gekozen om daar bezoeken af te leggen.

Op 14 november 1971 nam ds. Arwert afscheid, omdat hij het beroep van de kerk van Veenendaal had aangenomen.

Ds. W. Nawijn (van 1972 tot 1978). Balk (vanaf 1972) en Balk en Wijckel (vanaf 1977).

Nadat ds. Arwert afscheid had genomen van de kerk van Balk, besloot de kerkenraad een beroep uit te brengen op kandidaat W. Nawijn (1941-2023). Deze nam het beroep aan en deed op 17 september 1972 intrede in Balk. Ondertussen had hij met zijn gezin al in mei 1972 zijn intrek genomen in de pastorie.

In 1973 werd in Balk besloten het nieuwe interkerkelijke Liedboek voor de Kerken in de kerkdiensten te gaan gebruiken. Drie jaar later werden in Balk voor het eerst interkerkelijke Kerstvesperdiensten gehouden.

Ook werd regelmatig gesproken over de vraag of een kerkenraadslid als zodanig mocht deelnemen aan een rooms-katholieke eucharistieviering. De kerkenraad van Balk stond daar niet positief tegenover.

Verder kwamen in de jaren zeventig discussies voor over het Interkerkelijk Vredesberaad (IKV) en de kwestie van oorlog en vrede. Kon men deelnemen aan een actie om handtekeningen op te halen tegen de neutronenbom? De kerkenraad vond deelname aan deze activiteiten onjuist.

Evangelisatiearbeid.

In de jaren zeventig werd met de hervormde gemeente veel gesproken over eventuele samenwerking op het gebied van evangelisatie. In de praktijk werd daar in die tijd echter weinig aan gedaan.

Wat er in hoofdzaak gebeurde, was de verspreiding van de evangelisatiebladen ‘Open Deur’ en ‘Elisabethbode’.

Meer bezinning.

Er werd meer aandacht besteed aan bezinning in kerkenraadsverband. De groei van de gemeente, de toenemende kerkelijke en maatschappelijke vraagstukken en de oprukkende communicatiemiddelen, vooral de televisie, maakten het kerkenwerk steeds ingewikkelder. De kerkenraad vond dat ook in classicaal verband meer aan bezinning gedaan zou moeten worden. Daarop werd positief gereageerd.

Zo werd op de classis onder meer aandacht besteed aan de vraag hoe men randkerkelijke broeders en zusters beter zou kunnen bereiken en aanspreken. In de Balkster kerkenraad werd bijvoorbeeld het classisrapport ‘Kind en Avondmaal’ diepgaand besproken.

De eerste vrouwelijke ouderling (1975).

Hoewel in 1971 al een vrouwelijke diaken was gekozen, vond nog geen verkiezing van een vrouwelijke ouderling plaats. Dat gebeurde in 1975. Op 15 juni van dat jaar werd voor het eerst een vrouwelijke ouderling gekozen. Op haar verzoek kreeg zij geen wijk, maar werd zij belast met het scribaat.

Op 2 januari 1977 werd ds. Nawijn ook bevestigd als predikant van de inmiddels vacante kerk van Wijckel, zodat de ‘personele unie’ van beide kerken weer werd hersteld. Ds. Nawijn spande zich zeer in om de uiteindelijke fusie van beide kerken tot stand te brengen. Dat gebeurde per 1 januari 1983. Maar dat was pas enkele jaren nadat hij afscheid nam, op 3 september 1978, omdat hij het beroep van de kerk van Treebeek had aangenomen.

3. Naar de fusie. Beide kerken gefuseerd (1 januari 1983).

De kerk van Wijckel was ondertussen te klein geworden om nog zelfstandig een predikant te kunnen beroepen. Met ds. D.J. Deuzeman (*1950) van Woudsend als consulent werd het beroepingswerk weer ter hand genomen.

Daarbij ging men ervan uit dat de samenwerking tussen beide kerken, Balk en Wijckel, weer zou worden hersteld. Daarom waren in de beroepingscommissie leden van beide kerken benoemd.

Ds. F. van der Veen (van 1982 tot 1985).

Ds. F. van der Veen (*1943) uit Wartena werd door beide kerken beroepen. Hij deed op 5 september 1982 intrede en kreeg meteen veel nieuwe ontwikkelingen op zijn bordje. Zo zou de ineensmelting van beide gemeenten per 1 januari 1983 plaatsvinden. De naam zou worden: De Gereformeerde Kerk te Balk c.a.

Bovendien vond tijdens zijn predikantschap de bouw van de nieuwe kerk Paadwizer (‘Wegwijzer’) in Balk plaats.

Veel aandacht besteedde hij aan het jeugdwerk. Zo gingen alle clubs van beide kerken over naar Balk.

De bouw van een nieuwe kerk.

De wens voor een nieuw kerkgebouw bestond al sinds de jaren zeventig. De oude kerk aan de Gaaikemastraat was al jarenlang te klein voor het groeiende aantal kerkgangers. Er was plaats voor slechts ongeveer 250 mensen, terwijl de ochtenddiensten normaal door zo’n 400 mensen werden bezocht. In de zomer, wanneer er veel toeristen in Balk waren, kon dat aantal oplopen tot ongeveer 500.

Daarom werden de ochtenddiensten op een gegeven moment niet meer in de kerk gehouden, maar in cultureel centrum De Treemter. Ook dat gebouw werd na verloop van tijd echter te klein.

De oude kerk dreigde bovendien in een gebied te komen waar grote verkeerskundige veranderingen waren gepland. De Gaaikemastraat moest worden aangepast en de brug over de Luts verbreed. Daardoor zouden verschillende panden moeten verdwijnen, waaronder de kerk, de kosterswoning, drie krotten en twee monumentale panden. De Monumentenzorg werd uiteraard bij deze plannen betrokken.

De grond voor de nieuwe kerk was al eerder aangekocht, maar de bouw kwam maar niet van de grond. De kerk had gehoopt op financiële steun en subsidies, maar uiteindelijk bleek daar weinig van te verwachten. Volgens kerkenraadsvoorzitter J.H. Apperloo zou de kerk, als zij vier jaar eerder was gaan bouwen, ongeveer vier ton hebben kunnen besparen.

In maart besloot de kerkenraad daarom niet langer te wachten en de plannen daadwerkelijk door te zetten, ook al was de oude kerk nog niet verkocht.

De bouw van alleen de kerk werd geraamd op ongeveer één miljoen gulden. Voor een volledig kerkelijk centrum waren enkele tonnen extra nodig. De kerk had inmiddels ongeveer 600.000 gulden in het bouwfonds en verwachtte uiteindelijk rond de 700.000 gulden in kas te hebben.

De gemeenteleden hadden zich zeer actief ingezet om geld bijeen te brengen. Zo leverden een bazaar en een rommelmarkt samen ruim 16.000 gulden op en brachten ongeveer 235 gezinnen uit Balk en Wijckel gezamenlijk meer dan 175.000 gulden bijeen.

Het plan was om in het nieuwe gebouw niet alleen kerkdiensten te houden. Het kerkelijk centrum aan de Siemen de Jongstrjitte moest ook ruimte bieden aan vergaderingen, bijeenkomsten en andere kerkelijke activiteiten.

De nieuwe kerkzaal kreeg plaats voor ongeveer 535 mensen. In het midden zou een grote, uitschuifbare zijwand komen, waardoor de kerkzaal kon worden uitgebreid tot een grotere ruimte voor bijeenkomsten. Ook de overige zalen konden met elkaar worden verbonden.

Daarnaast was er samenwerking met de Gereformeerde Kerk in Wijckel. Die gemeente had ook geld bijgedragen en zou op termijn samen met Balk verdergaan als één Gereformeerde Kerk, al verliepen de onderhandelingen daarover bepaald niet zonder problemen.

Ook vanuit de Wyldemerk bij het dorpje Rijs werden activiteiten georganiseerd om geld voor het bouwfonds bijeen te brengen. Rommelmarkten, filmvoorstellingen met films van Louis de Funès, bingoavonden, ‘bliksemloterijen’ en nog veel meer activiteiten werden georganiseerd.

Zo bracht een actie voor de verkoop van haardhout voor fl. 45 per m³ maar liefst fl. 40.000 op. Ook een rooms-katholiek gezin droeg bij. Zij stuurden een gift voor de aanschaf van twee stoelen voor de nieuwe kerk.

De kerk in gebruik genomen (1982).

Binnen een jaar was de bouw van de nieuwe kerk aan de Siemen de Jongstrjitte voor elkaar. Bouwbedrijf Van der Veer uit Balk kreeg de opdracht daartoe. Het ontwerp werd gemaakt door architect G. Steen uit Leeuwarden.

Een van de belangrijkste eigenschappen van het ontwerp was de grote gebruiksflexibiliteit van de nieuwe kerk. ‘Van de galerijen die ontstonden in samenhang met de piramideachtige vorm konden er twee fungeren als liturgische ruimte en als podium. De top van de piramide werd versierd met een groen neonkruis, een geschenk van een bewoonster van het Talmapark.’

Ook de indeling van het lokalengedeelte bood veel mogelijkheden voor snelle veranderingen. Zoals vaker hadden veel vrijwilligers een belangrijk aandeel in de bouw. Het schilderwerk werd bijvoorbeeld van begin tot eind door gemeenteleden verricht.

Op 28 oktober 1982 werd de nieuwe kerk, die ‘Paadwizer’ (Nederlands: ‘Wegwijzer’) werd genoemd, officieel in gebruik genomen. Op 31 oktober vond de eerste kerkdienst in het nieuwe kerkgebouw plaats. De week daarvoor was in de kerk van Wijckel de laatste dienst gehouden.

4. De fusie van gereformeerd Balk en Wijckel (1983).

De gesprekken over een eventueel samengaan van de kerken van Balk en Wijckel waren al in de jaren zestig voor het eerst aan de orde. Op 21 september 1966 vergaderde men gezamenlijk over deze zaak.

De oecumenische Jeugdraad wilde de hervormde gemeente er ook bij betrekken, maar die haakte af. Gereformeerd Sloten werd in 1967 wel bij de besprekingen betrokken.

Wijckel vond in hetzelfde jaar het samengaan eigenlijk te bezwaarlijk, vooral vanwege de hoge kosten van de toekomstige kerkbouw in Balk. En zou een fusie het eigen kerkelijke leven wel ten goede komen? Zo vroeg men zich in Wijckel af.

De kerkenraad van Balk wilde de eigen gemeenteleden laten meepraten. In meerderheid wees de gemeentevergadering van 15 maart 1967 een samengaan echter af.

Omdat in Wijckel het ledental in 1967 met maar liefst 28 was teruggelopen en er opnieuw een hogere classicale financiële bijdrage moest worden betaald, probeerde de classis te bevorderen dat Wijckel en Balk zouden samengaan.

Men wees erop dat het heel moeilijk zou zijn een eigen predikant te beroepen voor de kerk van Wijckel, die inmiddels minder dan 300 leden had. In Wijckel kwam men er echter nog niet uit.

Ook in februari 1969 werd tussen Balk en Wijckel weer over samengaan gesproken. Ds. De Wit had inmiddels het beroep naar Kollum aangenomen en een eigen predikant beroepen zou moeilijk worden. Ook toen besloot men niet verder te gaan.

In de jaren daarna kwamen eveneens voorstellen voor samengaan aan de orde. Telkens waren er bezwaren die vooral voor Balk redenen waren om ‘nee’ te zeggen.

Eindelijk kwam er in december 1980 een doorbraak. Maar het was een emotionele gebeurtenis, omdat de Wijckelers erg gehecht waren aan hun eigen kerkelijke leven. Toch werd in Wijckel op 27 oktober 1980 de laatste kerkenraadsvergadering gehouden.

De kerkbouw in Balk was in volle gang toen de kerkenraad en de Commissie van Beheer van Wijckel de laatste administratieve zaken in orde maakten. Ook de gemeentevergadering in Wijckel, op 6 april 1982, liet zien dat men vond dat het niet doenlijk zou zijn om na 92 jaar in Wijckel nog weer jeugdwerk en catechisatie te organiseren. Er waren eenvoudigweg te weinig jongeren.

Per 1 januari 1983 werden beide kerken samengevoegd tot De Gereformeerde Kerk te Balk c.a., met de nieuwe Paadwizer en de pastorie in Balk.

Het avondmaalsstel uit Wijckel ging naar Balk. De pastorie en de kerk in dat dorp werden gekocht door koster J. Folkerts. Het historische orgel van Wijckel werd gekocht door de hervormde gemeente van Oosterhesselen. De preekstoel, het doopvont en de knielbank gingen naar de Gereformeerde Kerk van Winsum. De verdere inventaris werd verkocht aan de gemeenteleden.

In de kerk van Balk kwam een nieuw orgel. Het werd geleverd door orgelfirma Mense Ruiter in Zuidwolde (Gr.). Het orgel had drie klavieren en een aangehangen pedaal. In september 1984 werd het in gebruik genomen. In de tussentijd werd een tijdelijk pijporgel in de kerk geplaatst.

De laatste gereformeerde predikanten.

Toen ds. Van der Veen in Balk en Wijckel intrede deed, was dat vlak voor de fusie van beide kerken. Bovendien was hij in zijn vorige standplaats werkzaam geweest als legerpredikant in tijdelijke dienst.

Na zijn afscheid op 15 september 1985 keerde hij naar de strijdkrachten terug, nu als legerpredikant in vaste dienst.

Op 16 augustus 1986 kwam zijn opvolger naar de kerk van Balk c.a. Het was ds. H. Lijesen (1930-2009) uit Hattem. Ds. Lijesen nam op 31 december 1991 afscheid vanwege vervroegd emeritaat.

Ds. S. de Jong (*1957), missionair predikant in Chili, deed op 8 mei 1994 intrede in Balk c.a. en nam op 16 augustus 2003 afscheid vanwege zijn vertrek naar de Gereformeerde Kerk te Eibergen-Rekken.

Ds. J. van der Goot (*1953) uit Scheemda deed op 24 augustus 2003 intrede.

4. Protestantse Gemeente te Balk c.a.

De samenwerking tussen de Gereformeerde Kerk te Balk c.a. en de plaatselijke hervormde gemeente verliep ondertussen langzamerhand steeds beter.

De onderhandelingen tussen beide kerken om te komen tot de vorming van een Protestantse Gemeente – de landelijke kerken waren al in 2004 officieel gefuseerd – hadden tot resultaat dat De Gereformeerde Kerk te Balk en Wijckel en de Hervormde Gemeente Balk in 2007 fuseerden tot de Protestantse Gemeente Balk.

Ondertussen kan gerust worden gezegd dat de Paadwizer – die nog steeds als protestantse kerk van de gemeente Balk c.a. in gebruik is – niet alleen van grote betekenis is voor de plaatselijke Protestantse Gemeente, maar ook voor het dorp en de omgeving. Allerlei activiteiten, zoals concerten, vergaderingen en feesten, kunnen er worden gehouden.

Bronnen onder meer:

A. Algra, De Historisch gaat door Het Eigen Dorp, dl. 1 en dl. IV. Leeuwarden, g.j.

De Bazuin, Stemmen uit de Christelijke (Afgescheidene) Gereformeerde Kerk, Kampen, div. jrg.

Gemeenten en predikanten van De Gereformeerde Kerken in Nederland. Leusden, 1992

De Heraut van De Gereformeerde Kerken in Nederland. Amsterdam, div. jrg.

H.W. Hoekstra (eindred.), Een preekstoel in de bagage. Honderd jaar Gereformeerde Kerk Wijckel en Balk. Balk, 1991

Jaarboek (ten dienste) van De Gereformeerde Kerken in Nederland. Goes, div. jrg.

© 2026. GereformeerdeKerken.info

Translation into English:

The Reformed Church in Balk et al. (4)

2. The Reformed Church in Balk (from 1954 to 1977).

( < Back to Part 3 ) – Meanwhile, the Reformed Church in Balk had also gone its own way. After the departure of Rev. G.M.W. Steen (1923–2005), the church in Balk also had to call its own minister.

Rev. Th. Ferwerda (from 1954 to 1958).

The first minister called by the church itself was Rev. Th. Ferwerda (1926–2010). He was installed in the church of Balk on 28 November 1954.

He immediately proposed making several changes to the liturgy. The congregation would be expected to stand when the votum and greeting were pronounced, and also while the creed was being read. Furthermore, he would have liked to establish a simple church newsletter. Thirdly, he thought it would be a good idea to set up, together with the Reformed Church congregation, a social gathering for the elderly. He also considered the establishment of a residential home for the elderly to be very important.

The church council decided that the brothers should first carefully consider the consequences of all these proposals.

In 1955, the Young Men’s Association (JV) and Young Women’s Association (MV) in Wijckel were merged into the Reformed Youth Association ‘Uw Koninkrijk Kome’ (Thy Kingdom Come), the name of the girls’ association. A period of great growth followed, especially during the 1960s. The name of the Young Men’s Association, ‘Prediker 12 vers 1a’ (Ecclesiastes 12:1a), was considered unsuitable for the combined organization. Various clubs were established for youth work.

In 1956, Rev. Ferwerda had to serve for some time as an army chaplain, beginning in August of that year. When he returned to Balk more than a year later, in November 1957, the Balkster Gereformeerde Kerkblad (Balk Reformed Church Newsletter) began publication that same month.

Not long afterwards, however, the minister left for the church in Noordwijk. On 12 October 1958, he took his leave of Balk.

A calling committee was appointed immediately. This was something new, because Balk had never had such a committee before. In any case, it relieved the church council to some extent. Several candidates were called, but they all declined.

Rev. H. Gilhuis (from 1959 to 1964).

Eventually it was Rev. H. Gilhuis (1934–2017) who was installed on 21 June 1959. The new minister devoted considerable effort to youth work.

Thus, in Balk in 1961, the Young Men’s Association and the so-called Young Women’s Association joined together under the name ‘Jeugd en Evangelie’ (Youth and Gospel). In this way, at least the number of people attending the meetings increased somewhat.

Changes.

People were also becoming increasingly aware of other Christian churches. The rapprochement with the Reformed Church congregation was difficult, however. What was permitted and what was not? The classis and the synod laid down rules for this. And were joint services actually considered to be official church services?

In 1961, the General Synod decided that interchurch services were not permissible. Balk objected to this decision before the classis. But this did not change anything. Nevertheless, contacts with the Reformed Church congregation gradually increased. On 26 January 1960, the first joint Reformed–Reformed Church council meeting was held. It was even decided there to form a committee for the construction of a youth center.

In 1961, the organ was given a thorough overhaul. It was also agreed that from then on the instrument would be tuned twice a year. In the same year, the contract for the construction of a small complex of rooms behind the church was awarded. It was given the name ‘t Trefpunt’ (The Meeting Place).

For ‘unclear reasons,’ however, the establishment of a joint youth facility with the Reformed Church congregation never got off the ground.

In any event, for the construction of ‘t Trefpunt’, the church received a donation of ƒ10,000 from the famous Reformed Stichting Steun Kerkbouw (SSK, Foundation for Support of Church Construction). In return, the church in Balk provided substantial support for the annual financial campaigns organized by the SSK. The SSK raised millions of guilders to support urgently needed church construction throughout the country through financial grants and loans, as well as by renting out emergency churches.

Rev. Gilhuis was also involved in organizing evangelization projects, together with the Reformed Church and Mennonite congregations.

He also regularly visited Wijckel, since he served as its consulent for several years, during the period when that church was vacant from 1961 to 1964. From March 1962 to July 1963, however, he served as an army chaplain. During that period, a minister appointed by the classis will have assisted the vacant congregation of Wijckel.

The following year, on 27 September, he took his leave of the church in Balk and departed for the church in Zaandijk.

Rev. K.J. Arwert (from 1965 to 1971).

Candidate K.J. Arwert (1934–2012) was installed as the new minister of Balk on 23 May 1965.

During his ministry, the subject of ‘women in office’ came up. Neither he nor the church council considered it a problem. Nevertheless, the first vote, on 14 June 1970, was somewhat disappointing: no women were elected as deacons. But the following year, on 27 June 1971, it did happen. One of the female members of the congregation was elected to the office of deacon.

The world changed considerably during the 1960s. People in the church were also confronted with all kinds of new developments: Flower Power, the Beatles, television, and much more.

Gradually, changes also took place within the church congregations that, according to many, were not always for the better.

Division into five church districts (1967).

In 1967, the church council decided to divide the church in Balk into five church districts. The division among these districts was announced in the church newsletter of the time, ‘Tsjerkelûden’ (Church Sounds). Each district was assigned an elder and a deacon. ‘But,’ the minister wrote, ‘the door of the parsonage is always open to you.’

In 1971, it was considered advisable for each elder to be assisted by an assistant, so that together they could undertake the work within the district. This division into districts was, of course, related to the growth of the village of Balk and the increase in the number of church members. In this context, the retirement home ‘Talmahiem’ (Talma House) was also built. A special elder for this retirement home was elected to make pastoral visits there.

On 14 November 1971, Rev. Arwert took his leave because he had accepted the call from the church in Veenendaal.

Rev. W. Nawijn (from 1972 to 1978) – Balk (from 1972) and Balk and Wijckel (from 1977).

After Rev. Arwert had taken his leave of the church in Balk, the church council decided to issue a call to Candidate W. Nawijn (1941–2023). He accepted the call and was installed in Balk on 17 September 1972. In the meantime, he and his family had already moved into the parsonage in May 1972.

In 1973, it was decided in Balk that the new interchurch Liedboek voor de Kerken (Songbook for the Churches) would be used in church services. Three years later, the first interchurch Christmas Vespers services were held in Balk.

There was also regular discussion about whether a member of the church council, in that capacity, could participate in a Roman Catholic Eucharistic celebration. The church council of Balk was not in favor of this.

Furthermore, during the 1970s, discussions arose about the Interchurch Peace Council (IKV) and the issue of war and peace. Could one participate in a campaign to collect signatures against the neutron bomb? The church council considered participation in these activities to be inappropriate.

Evangelization work.

During the 1970s, there was much discussion with the Reformed Church congregation about possible cooperation in the field of evangelization. In practice, however, little was done in this area at the time.

What mainly took place was the distribution of the evangelization publications ‘Open Deur’ (Open Door) and ‘Elisabethbode’.

More reflection.

More attention was devoted to reflection within the church council. The growth of the congregation, the increasing number of ecclesiastical and social issues, and the advance of means of communication, especially television, made church work increasingly complicated. The church council felt that more attention should also be given to reflection at the classis level. This was received positively.

Thus, at the classis, attention was given, among other things, to the question of how people on the margins of the church could be reached and addressed more effectively. In the Balk church council, for example, the classis report ‘Kind en Avondmaal’ (Children and Communion) was discussed in depth.

The first female elder (1975).

Although a female deacon had already been elected in 1971, no female elder had yet been elected. This happened in 1975. On 15 June of that year, a woman was elected as an elder for the first time. At her request, she was not assigned a district but was given responsibility for serving as clerk of the church council.

On 2 January 1977, Rev. Nawijn was also installed as minister of the now-vacant church of Wijckel, thereby restoring the ‘personal union’ between the two churches. Rev. Nawijn made considerable efforts to bring about the eventual merger of the two churches. This took place on 1 January 1983. But that was several years after he had taken his leave, on 3 September 1978, because he had accepted the call from the church in Treebeek.

3. Towards the Merger.

Both churches merged (1 January 1983).

In the meantime, the church of Wijckel had become too small to call a minister independently. With Rev. D.J. Deuzeman (*1950) from Woudsend serving as its consulent, the process of calling a new minister was taken up again.

The assumption was that cooperation between the two churches, Balk and Wijckel, would be restored. For that reason, members of both churches were appointed to the calling committee.

Rev. F. van der Veen (from 1982 to 1985).

Rev. F. van der Veen (*1943) from Wartena was called by both churches. He was installed on 5 September 1982 and immediately had to deal with many new developments. For example, the merger of the two congregations was to take place on 1 January 1983. The new name would be: De Gereformeerde Kerk te Balk c.a. (The Reformed Church in Balk et al.).

Furthermore, during his ministry, the new church Paadwizer (Guidepost) was built in Balk.

He devoted considerable attention to youth work. Thus, all the clubs of both churches moved to Balk.

The construction of a new church.

The desire for a new church building had existed since the 1970s. The old church on Gaaikemastraat had been too small for the growing number of worshippers for many years. It had room for only about 250 people, while the morning services were normally attended by around 400 people. In the summer, when there were many tourists in Balk, that number could rise to around 500.

At a certain point, therefore, the morning services were no longer held in the church but in the cultural center De Treemter. In time, however, that building also became too small.

Moreover, the old church was in danger of ending up in an area where major traffic-related changes were planned. Gaaikemastraat was to be altered and the bridge over the Luts widened. As a result, several buildings would have to disappear, including the church, the sexton’s house, three shacks, and two listed historic buildings. The heritage authorities were, of course, involved in these plans.

The land for the new church had already been purchased, but construction simply failed to get underway. The church had hoped for financial support and subsidies, but ultimately there appeared to be little to expect from these sources. According to church council chairman J.H. Apperloo, if the church had started building four years earlier, it could have saved approximately 400,000 guilders.

In March, the church council therefore decided not to wait any longer and to proceed with the plans, even though the old church had not yet been sold.

The construction of the church alone was estimated at approximately one million guilders. A complete church center would require several hundred thousand guilders more. By then, the church had approximately 600,000 guilders in its building fund and expected eventually to have around 700,000 guilders available.

The members of the congregation had made a very active effort to raise money. A bazaar and a jumble sale, for example, together raised more than 16,000 guilders, while approximately 235 families from Balk and Wijckel jointly raised more than 175,000 guilders.

The plan was for the new building to be used not only for church services. The church center on Siemen de Jongstrjitte was also intended to provide space for meetings, gatherings, and other church activities.

The new church hall had seating for approximately 535 people. In the middle there was to be a large retractable partition wall, allowing the church hall to be expanded into a larger space for gatherings. The other rooms could also be connected to one another.

There was also cooperation with the Reformed Church in Wijckel. That congregation had also contributed money and was eventually to continue together with Balk as one Reformed Church, although the negotiations concerning this were certainly not without problems.

Activities were also organized in the Wyldemerk area near the village of Rijs to raise money for the building fund. Jumble sales, film screenings featuring films starring Louis de Funès, bingo evenings, ‘lightning lotteries,’ and many other activities were organized.

One campaign to sell firewood at ƒ45 per cubic meter raised no less than ƒ40,000. A Roman Catholic family also contributed. They sent a donation to purchase two chairs for the new church.

The church put into use (1982).

Within a year, construction of the new church on Siemen de Jongstrjitte was completed. The contract was awarded to the Van der Veer construction company from Balk. The design was made by architect G. Steen from Leeuwarden.

One of the most important features of the design was the great flexibility in how the new church could be used. ‘Of the galleries created in conjunction with the pyramid-like shape, two could serve as liturgical space and as a stage. The top of the pyramid was decorated with a green neon cross, a gift from a resident of Talmapark.’

The layout of the rooms also offered many possibilities for making rapid changes. As was often the case, many volunteers played an important part in the construction. The painting work, for example, was carried out entirely by members of the congregation, from beginning to end.

On 28 October 1982, the new church, which was named ‘Paadwizer’ (Dutch: ‘Wegwijzer’, ‘Guidepost’), was officially put into use. On 31 October, the first church service was held in the new church building. The previous week, the final service had been held in the church of Wijckel.

4. The Merger of the Reformed Churches of Balk and Wijckel (1983).

Discussions about a possible merger of the churches of Balk and Wijckel had first arisen as early as the 1960s. On 21 September 1966, a joint meeting was held to discuss the matter.

The ecumenical Youth Council also wanted to involve the Reformed Church congregation, but it withdrew. The Reformed Church of Sloten was involved in the discussions in 1967.

In the same year, Wijckel considered the merger too problematic, particularly because of the high costs of the future church construction in Balk. And would a merger actually benefit the church life of Wijckel itself? These were questions being asked in Wijckel.

The church council of Balk wanted its own members to have a say. At the congregational meeting of 15 March 1967, however, a majority rejected a merger.

Because the number of members in Wijckel had fallen by no fewer than 28 in 1967 and a higher financial contribution to the classis once again had to be paid, the classis attempted to encourage Wijckel and Balk to merge.

It was pointed out that it would be very difficult to call a minister of their own for the church in Wijckel, which by then had fewer than 300 members. In Wijckel, however, no agreement could yet be reached.

In February 1969, Balk and Wijckel once again discussed the possibility of merging. Rev. De Wit had meanwhile accepted the call to Kollum, and calling a minister of their own would be difficult. Once again, however, it was decided not to proceed.

In the years that followed, proposals for a merger also came up for discussion. Each time, there were objections, which particularly for Balk constituted reasons to say ‘no.’

Finally, a breakthrough came in December 1980. But it was an emotional event, because the people of Wijckel were very attached to their own church life. Nevertheless, the final church council meeting in Wijckel was held on 27 October 1980.

Construction of the church in Balk was in full swing when the church council and the Management Committee of Wijckel completed the final administrative matters. The congregational meeting in Wijckel on 6 April 1982 also showed that people felt it would not be feasible, after 92 years in Wijckel, to organize youth work and catechism classes there again. There were simply too few young people.

As of 1 January 1983, the two churches were merged into De Gereformeerde Kerk te Balk c.a. (The Reformed Church in Balk et al.), with the new Paadwizer and the parsonage in Balk.

The communion set from Wijckel was transferred to Balk. The parsonage and the church in that village were purchased by the sexton, J. Folkerts. The historic organ from Wijckel was purchased by the Reformed Church congregation of Oosterhesselen. The pulpit, baptismal font, and communion kneeling rail went to the Reformed Church of Winsum. The remaining furnishings were sold to members of the congregation.

A new organ was installed in the church in Balk. It was supplied by the organ-building firm Mense Ruiter in Zuidwolde (Groningen). The organ had three manuals and an attached pedalboard. It was put into use in September 1984. In the meantime, a temporary pipe organ was installed in the church.

The final Reformed ministers.

When Rev. Van der Veen was installed in Balk and Wijckel, this took place shortly before the merger of the two churches. Moreover, at his previous posting he had served as a temporary army chaplain.

After his farewell on 15 September 1985, he returned to the armed forces, now as a permanent army chaplain.

On 16 August 1986, his successor came to the church of Balk et al. This was Rev. H. Lijesen (1930–2009) from Hattem. Rev. Lijesen took his leave on 31 December 1991 because of early retirement.

Rev. S. de Jong (*1957), a missionary minister in Chile, was installed in Balk et al. on 8 May 1994 and took his leave on 16 August 2003 because of his departure for the Reformed Church of Eibergen-Rekken.

Rev. J. van der Goot (*1953) from Scheemda was installed on 24 August 2003.

4. Protestant Congregation in Balk et al.

Meanwhile, cooperation between the Reformed Church in Balk et al. and the local Reformed Church congregation gradually improved.

Negotiations between the two churches concerning the formation of a Protestant Congregation — the national churches had already officially merged in 2004 — resulted in De Gereformeerde Kerk te Balk en Wijckel and the Hervormde Gemeente Balk merging in 2007 to form the Protestantse Gemeente Balk (Protestant Congregation of Balk).

Meanwhile, it can safely be said that Paadwizer — which is still in use as the Protestant church of the municipality of Balk et al. — is not only of great importance to the local Protestant Congregation, but also to the village and the surrounding area. All kinds of activities, such as concerts, meetings, and celebrations, can be held there.