Inventarislijsten: J.W. Draijer & Gereformeerde Kerk te Meppel

Archief ds. J.W. Draijer

(Dit archief is geïnventariseerd door de redactie van GereformeerdeKerken.info. Het ligt ter inzage bij de redactie en bij het Historisch Documentatie Centrum  van de Vrije Universiteit te Amsterdam).

Archief van de Gereformeerde Kerk te Meppel

(Dit archief is geïnventariseerd door de redactie van GereformeerdeKerken.info. Het ligt ter inzage bij het Drents Archief te Assen).

 

Het leven van ds. J.W. Draijer (1851-1894) in vogelvlucht

Inleiding

Jan Wicher Draijer (die leefde van 1851 tot 1894) was afkomstig uit de Christelijke Gereformeerde Kerk, oorspronkelijk ontstaan uit de Afscheiding van 1834, en ging aanvankelijk met de ‘Vereniging van 1892’ (tussen Afgescheidenen en Dolerenden)  mee. Het jaar daarop echter, op 20 juli 1893, traden hij, de kerkenraad en de kerkelijke gemeente van het Friese Suawoude (nu Suwâld) uit de verenigde ‘Gereformeerde Kerken in Nederland’, en wel ‘om te blijven wat wij waren, namelijk christelijk gereformeerd’. Toen dit alles plaatsvond stond ds. Draijer dus in het Friese dorp Suawoude, na daarvóór christelijk gereformeerd predikant in achtereenvolgens het Drentse Coevorden en het Friese Oudega (bij Drachten in de gemeente Smallingerland) te zijn geweest.

Lees verder Het leven van ds. J.W. Draijer (1851-1894) in vogelvlucht

Korte geschiedenis der Gereformeerde Kerk te Groningen (1834-1909)

door ds. J. Westerhuis (1851-1910). Geboren te Kampen op 19 november 1851, gereformeerd  predikant te Landsmeer 1874, Terneuzen 1881, Heerenveen 1888, Groningen A 1893, overleden te Groningen op 28 mei 1910.  Ds. Westerhuis was van Friese afkomst; zijn ouders en hij waren tot 1867 Nederlands Hervormd, daarna werden ze lid van de Christelijke Afgescheidene Gereformeerde Kerk, die vanaf 1869 Christelijke Gereformeerde Kerk heette. Na het gymnasium werd Johannes Westerhuis in 1869 ingeschreven als student aan de Theologische School te Kampen.

Ds. J. Westerhuis (1851-1910) gereformeerd predikant te Landsmeer 1874, Terneuzen 1881, Heerenveen 1888, Groningen (A) 1893.
Ds. J. Westerhuis (1851-1910) gereformeerd predikant te Landsmeer 1874, Terneuzen 1881, Heerenveen 1888, Groningen (A) 1893 (foto via G. Kuiper).

Over zijn leven lezen we in het Handboek 1911 van de Gereformeerde Kerken het volgende In Memoriam:

Lees verder Korte geschiedenis der Gereformeerde Kerk te Groningen (1834-1909)

Iets over de Vrijmaking in Groningen (1944) en daarna

1. De classis Groningen van de Gereformeerde Kerken schorste op 25 september 1944 een groot aantal kerkenraadsleden, waaronder ds. A. van der Ziel, in verband met het feit dat zij weigerden afkeuring uit te spreken over de schending van het eerder afgesproken ‘moratorium’ door ds. D. van Dijk en ds. P.K. Keizer. De classis deelde de schorsing door middel van het nu volgende mee:

Schorsing 1 Schorsing 2

Lees verder Iets over de Vrijmaking in Groningen (1944) en daarna

Twee gereformeerde kerken op een foto (1)

Marum, Utrecht, Amersfoort, Drijber (Dr.), Linschoten, Nieuw Lekkerland, Urk, Apeldoorn.

____________

1. Marum

De Christelijke Afgescheidene Gemeente te Marum werd op 12 april 1852 dat jaar geïnstitueerd, maar de eerste Afgescheiden kerkdienst was al op 22 februari dat jaar gehouden ‘bij D.G. Wijma aan de Kruisweg’ te Marum; de kerkgangers behoorden tot de Afgescheiden gemeenten van Grootegast, Leek en Zevenhuizen, allen woonachtig in Marum. Men vond namelijk de tijd gekomen om ook in Marum een Afgescheiden Gereformeerde Gemeente te stichten, en daarom kwam men in Marum vooralsnog in de kamer van Wijma bijeen. Toen de kamer van Wijma niet meer toereikend was om de schare te bevatten besloot men tot de bouw van een eigen kerk, twee dagen na de instituering van de gemeente. Men ging meteen aan het werk. In mei begon men met het graven van de fundering en al op 15 augustus 1852 ‘mogt men het Gebouw zoo vervoltooit zien, dat het konde ingeweidt worden’.

De gereformeerde kerk te Marum die in 1852 werd gebouwd. De pastorie dateert van 1906
De gereformeerde kerk te Marum die in 1852 werd gebouwd. De pastorie dateert van 1906

De kerkenraadsnotulen laten ons volledig in het duister over de voortgang van de bouw, maar wel weten we dat ‘hoofdonderwijzer’ ds. Tamme Foppens de Haan (…) de eerste kerkdienst leidde (hij werd ‘hoofdonderwijzer’ genoemd, omdat hij leiding gaf aan de opleiding van aanstaande Afgescheiden predikanten.

Lees verder Twee gereformeerde kerken op een foto (1)

Nog voorradige boeken

Van de volgende boeken (geschreven door de redactie van GereformeerdeKerken.info) is nog een beperkte voorraad leverbaar. Belangstelling? Neem contact op met de redactie en u ontvangt per omgaande de benodigde gegevens. (De boeken over de tien Groninger gereformeerde wijkkerken en die over de Gereformeerde Kerken te Lutjegast en Marum zijn niet meer leverbaar).

Onlangs verschenen:
VAN AFSCHEIDING TOT WEDERKEER? 170 jaar geschiedenis van de Gereformeerde Kerken in Nederland in 25 voorbeelden (1834-2004).

Website - Boeken - 'Van Afscheiding'

Het boek is zwaar geïllustreerd, telt 317 pagina’s en is verdeeld in de volgende hoofdstukken (elk hoofdstuk begint met een inleiding over het betreffende tijdperk in de geschiedenis van de GKN):
Hoofdstuk 1 – De Afscheiding – 1.1 De Afscheiding te Meppel – 1.2 de instituering van de GK te Marum.
Hoofdstuk 2 – De Doleantie – 2.1 De Doleantie te Heeg – 2.2 De Doleantie te Groningen – 2.3 Dolerende kerkbouw te Groningen – 2.4 Doleantie te Oosterbierum – 2.5 De Doleantie te Gaastmeer – 2.6 De Doleantie te Oudega-Idzega – 2.7 De Doleantie te Oosterend (Frl.).
Hoofdstuk 3 – Voortgaand kerkelijk leven (1884-1893) – 3.1 Leven en werk van ds. J.W. Draijer (1851-1894) in vogelvlucht – 3.2 Verwikkelingen rond het ontstaan van de Chr. Geref. Gem. te De Krim (1886) – 3.3 De instituering van de Gereformeerde Kerk te Lutjegast (1893).
Hoofdstuk 4 – De Vereniging van 1892 en het ontstaan van de ‘voortgezette’ Chr. Gereformeerde Kerk – 4.1 Ineensmelting van ‘A’ en ‘B’ te Groningen – 4.2 Het ontstaan van de voortgezette Chr. Gereformeerde Kerk (1892) – 4.3 Het ontstaan van de Chr. Geref. Gem. te Suawoude (Frl.) in 1893 – 4.4 De voortgezette Chr. Geref. Gemeente te Groningen geïnstitueerd (1893) – 4.5 Een kijkje op Suawoude in 1899, of: hoe Christelijk Geref. Suawoude weer Gereformeerd wordt.
Hoofdstuk 5 – Over ‘de slang’ en ‘de bomen’ – de Zaak Geelkerken – 5.1 ‘Geelkerken’ in Lutjegast? – 5.2 De verstoorde geschiedenis van de Gereformeerde Kerk te Harkema-Opeinde.
Hoofdstuk 6 – Voortgaande groei van de GKN voor de Tweede Wereldoorlog. – 6.1 De bouw van de Oosterkerk te Groningen (1929) – De instituering van de Geref. Kerk te Helpman (1933).
Hoofdstuk 7 – De Vrijmaking (1944) – 7.1 De Vrijmaking te Helpman (28 september 1944).
Hoofdstuk 8 – Van flinke groei naar forse leegloop (1945-2004) in Groningen en elders – 8.1 Schematisch overzicht in jaartallen – 8.2 De ontwikkelingen in gereformeerd Groningen – 8.3 Het kerkelijk leven in gereformeerd Groningen (-Zuid) – 8.4 Historiografisch overzicht van de Gereformeerde Kerk(en) te Groningen – Enkele opmerkingen.
Hoofdstuk 9 – Gereformeerd en hervormd ‘Samen op Weg’. – 9.1 Historisch overzicht van het SoW-proces – 9.2 Van Afscheiding tot Wederkeer?’
Bronnen en literatuur
Register van personen en plaatsen.

Lees verder Nog voorradige boeken

Friese gereformeerde evangelisatiearbeid

Verschenen in 2010 en 2013 van de hand van de redactie van GereformeerdeKerken.info al studies betreffende het evangelisatiewerk van de gereformeerde particuliere synodes in de provincies Groningen en Drenthe, hopelijk kan volgend jaar deel 3 van deze Gereformeerde Evangelisatie Reeks gepubliceerd worden. Het boek zal handelen over het evangelisatiewerk van de Gereformeerde Kerken in de provincie Fryslân. Voor de boeken over Groningen en Drenthe werden ‘slechts’ de archieven van de beide particuliere synodes bestudeerd, waarin overigens veel informatie over de classicale evangelisatiearbeid was opgenomen. De informatie werd aangevuld met aanhalingen uit plaatselijke gedenkboeken van Gereformeerde Kerken.

Deel 1 van de Gereformeerde Evangelisatie Reeks
Deel 1 van de Gereformeerde Evangelisatie Reeks

Lees verder Friese gereformeerde evangelisatiearbeid

De Gereformeerde Kerk van Meppel in WO-II

1. Inleiding.

De Gereformeerde Kerk te Meppel werd op 12 juni 1835 als Christelijke Afgescheidene Gemeente geïnstitueerd. Gedurende de eerste jaren waarin de Afgescheidenen vervolgd werden kwamen de Meppeler Afgescheidenen onder meer samen in boerderij Dingstee op een eilandje in het Meppeler Diep.

De boerderij Dingstee op het eilandje in het Meppeler Diep, dat als kerk fungeerde
De boerderij Dingstee op het eilandje in het Meppeler Diep, dat als kerk fungeerde

Pas in 1845 kreeg de gemeente een eigen kerkgebouw aan de toenmalige Stoeldraaijerstraat (nu Kleine Kerkstraat). Eerder stond op die plaats een herberg die de gemeente huurde voor haar kerkelijke bijeenkomsten. Deze werd afgebroken en daar werd de eerste eigen kerk gebouwd. De kerk aan de Stoeldraaijerstraat werd echter al gauw te klein, zodat men ging nadenken over uitbreiding of nieuwbouw van de kerk der sinds 1869 zogenoemde Christelijke Gereformeerde Gemeente.
Op 21 mei 1887 ontstond in Meppel echter ook de Nederduitsche Gereformeerde Kerk (doleerende). Deze ‘Dolerenden’ (volgelingen van dr. Abraham Kuyper) bouwden aan de Nieuwe Hoven een eigen kerk, die in 1888 in gebruik genomen werd. Al snel ontstonden, net als landelijk, ook in Meppel plannen om beide Kerken samen te voegen. Landelijk gebeurde dat op 17 juni 1892, maar in Meppel ontstond de Gereformeerde Kerk pas op 8 februari 1897. Beide kerkenraden hadden afgesproken samen een nieuwe kerk te bouwen. Die kwam te staan aan de Groenmarktstraat. De beide andere kerken werden afgestoten, enige tijd als pakhuis gebruikt en later afgebroken.

De Gereformeerde Kerk van Meppel groeide voorspoedig. De predikanten volgden elkander – de ene keer sneller dan de andere keer – op, tot ds. Y.K. Vellenga op 4 september 1927 intrede deed. Veertig jaar lang – tot 1 januari 1967 – diende hij deze Kerk. Hij heeft daarmee een belangrijk stempel op de kerkelijke gemeente gedrukt. Voor, tijdens en na de Tweede Wereldoorlog deelde hij lief en leed met zijn gemeente, zoals hieronder zal blijken.

Lees verder De Gereformeerde Kerk van Meppel in WO-II

Het bommetje van Trouw

Ophef over Trouw-publicaties betreffende de rol van De Gereformeerde Kerken in de Tweede Wereldoorlog.

Samenvatting.

Aan de hand van de stukken wordt aangetoond dat het door dr. J. Bank in zijn boek God in de Oorlog opgeroepen beeld van ‘deutschfreundlichkeit’ van, en het zich schikken naar de maatregelen van de Duitse bezetter, door ‘de leiding’ der Gereformeerde Kerken in Nederland tijdens de Tweede Wereldoorlog, niet wordt ondersteund door de door hem genoemde (onjuiste) ‘feiten’.

1. Inleiding.

Wat er aan de hand was – Op 19 mei 2015 verscheen van de hand van historicus prof. dr. J. Bank God in de oorlog. De rol van de Kerk in Europa 1939-1945 (Balans, 2015), waarin hij, zoals het in het voorwoord heet, vooral de rol van ‘de kerkelijke instituties en hun bestuurders’ in de Tweede Wereldoorlog onder de loep wilde nemen. Het is een omvangrijk boek geworden, want de auteur was pas tevreden als de hele Europese kerkelijke leiding aan een nader onderzoek zou zijn onderworpen (daarmee heeft hij ongetwijfeld een enorme klus geklaard!). In dat verband kwamen natuurlijk ook de Nederlandse kerken aan de beurt. In een twintigtal door het boek verspreide pagina’s wordt op dat thema nader ingegaan; de helft daarvan wordt gewijd aan de houding van (vooral) de ‘leiders’ van de Gereformeerde Kerken in Nederland (GKN).

Trouw-redacteur Gerrit-Jan Kleinjan (van de redactie Religie en Filosofie) kondigde het boek alvast aan door middel van een paginabrede kop op de eerste bladzij van Trouw van 16 mei: Kerken stemden morele boodschap af op Hitler, en daaronder iets minder nadrukkelijk, maar nog duidelijk genoeg: Historicus relativeert heldenrol ‘deutschfreundliche’ gereformeerden. Op pagina 10/11 van het katern De Verdieping kreeg dr. Bank vervolgens ruimschoots de gelegenheid aan te geven wat hij bedoelde. Uit de verdere berichtgeving bleek dat vooral de houding van dr. H.H. Kuyper (1864-1945) – iemand anders wordt niet genoemd – de oorzaak was van de uitspraak over de vermeende ‘deutschfreundlichkeit’ van de Gereformeerde Kerken. Dr. H.H. Kuyper (zoon van dr. Abraham Kuyper) was weliswaar een van de ‘prae-adviseurs’ van de generale synode, maar was in de oorlogsjaren geen afgevaardigd lid van de synode (de auteur noemt hem op pagina 206 namelijk ten onrechte een ‘vooraanstaand lid van de synode’). Goed om te onthouden: niet de ‘prae-adviseurs’ beslisten, maar de door de kerken afgevaardigde synodeleden (de kerken samen), ook al hadden de prae-adviseurs soms nogal wat invloed.

Website - (Oud) Nieuws - Bommetje Boek
Lees verder Het bommetje van Trouw